ในมัณฑละแห่งศรีจนาศะ ละโว้ /ศรีเทพ /เสมา ในมัณฑละแห่งศรีจนาศะ ละโว้ / ศรีเทพ / เสมา | Page 71

พระปางปรินิพพานที่วัดธรรมจักรเสมาราม ส่วนพระปางปรินิพพานท�ำจากหิน ทราย (ต�ำราจากพุทธเจดีย ส ์ ยามอธิบายว่า ปางปริน พ ิ พาน เป็นการนอนวางแขนราบไปกับพื้นที่เห็นแตกต่าง ไปจากปางไสยาสน์ที่ตั้งแขนยกขึ้น) มาประกอบ กันขนาดใหญ่ราว ๑๓.๓๐ เมตร โดยมีซากฐาน อาคารท�ำจากอิฐและแนวก้อนหินคู ท ่ ท ี่ ำ � เป็นขอบเขต พัทธสีมา และสถานที พ ่ บธรรมจักร แกะสลักจากหิน มีหน้ากาลหรือเกียรติม ข ุ ประดับฐานด้วยกล่าวกันว่า ขุดได้บริเวณพระพักตร์พระปางปริน พ ิ พาน และเคย ถูกขโมยไปเมื่อ พ.ศ. ๒๕๑๖ แต่ตามกลับคืนมาได ทุกวันนี ป ้ ระดิษฐานไว้ท ว ี่ ด ั ธรรมจักรเสมาราม ซึ ง ่ ตั ง ้ อยู อ ่ ก ี ฝั ง ่ น� ำ ้ ของล�ำห้วยไผ่ ห่างจากคูเมืองไปทางทิศ ใต้ราว ๔๐๐ เมตร นอกจากนี้บริเวณบ้านหินตั้งที่อยู่ทางฝั่ง เหนือล�ำห้วยไผ่ ห่างจากแนวคูเมืองด้านในทางทิศ ตะวันออกเฉียงใต้ราว ๖๐๐ เมตรก็พบการปักแท่ง หินเสมาที่อาจจะเคยล้อมรอบเขตศักดิ์สิทธิ์ โดยใบ เสมาบางชิ้นมีรูปสถูปจ�ำลองปรากฏอยู่ด้วย จากนั้ น จึ ง มี ก ารรั บ อิ ท ธิ พ ลวั ฒ นธรรม เขมร จากการขุดค้นที่พบเศษภาชนะดินเผาที่เป็น เครื่ อ งเคลื อ บแบบบุ รี รั ม ย์ แ ทนที่ ภ าชนะดิ น เผา ในวัฒนธรรมทวารวดี นอกจากนี้ยังมีเครื่องถ้วย จีนสมัยราชวงศ์ซ่งและหยวนซึ่งมีอายุในราวพุทธ ศตวรรษที่ ๑๗ จนถึงต้นพุทธศตวรรษที่ ๒๐ มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธ 71