ก็พยายามสร้างสรรค์จรรโลงชาติไทยเรื่อยมาด้วยทศพิธราชธรรม ซึ่ง ท�ำให้ชาติไทยได้ด�ำรงอยู ่ด้วยความเป็นปึกแผ่นแน่นหนาตราบเท่าทุก วันนี้ และเมื่อเปรียบกับประเทศเพื่อนบ้านโดยรอบแล้ว เราคนไทยก็ รู้สึกว่าเรามีบางสิ่งบางอย่างจะต้องภาคภูมิใจในตัวของเรา และบาง สิ่งบางอย่างนั้นก็คือลักษณะนิสัยอันหนึ่งที่กล้าเสียสละแม้ชีวิตเพื่อ ชาติบ้านเมือง เมื่อนาทีนั้นได้มาถึง
พฤติการณ์ของคณะปฏิวัติ ร . ศ . ๑๓๐ เป็นการเสียสละอันหนึ่ง ที่สูงด้วยคุณค่า ที่ว่าสูงด้วยคุณค่าก็เพราะคณะปฏิวัติ ร . ศ . ๑๓๐ ได้มี อุดมการณ์ของระบอบประชาธิปไตย ข้าพเจ้ามีความเต็มใจที่จะกล่าว ว่าทางด้านประชาชน คณะปฏิวัติ ร . ศ . ๑๓๐ ได้บุกเบิกทางให้แก่การ ปกครองระบอบประชาธิปไตยในประเทศไทยเป็นครั้งแรก
แต่ว่า-เช่นเดียวกับที่ท่านนักปฏิวัติผู้มีอาวุโสทั้งสองได้กล่าวไว้ ในหนังสือเล่มนี้-ข้าพเจ้าก็กล้ายืนยันว่า ทางด้านราชวงศ์จักรีผู้ทรงมี พระคุณต่อชาติไทย พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู ่หัว รัชกาล ที่ ๖ ผู้ทรงเป็นคู่กรณีกับคณะปฏิวัติ ร . ศ . ๑๓๐ ก็ได้ทรงเป็นกษัตริย์ ไทยองค์ส�ำคัญยิ่งที่ได้บุกเบิกทางให้แก่การปกครองระบอบประชา ธิปไตยในประเทศไทยเช่นเดียวกัน
เพราะฉะนั้น จึงเป็นสิ่งที่มหัศจรรย์มาก ในการที่องค์พระมหา กษัตริย์และประชาชนกลุ่มหนึ่งได้เกิดความส�ำนึกถึงอุดมคติประชา ธิปไตยขึ้นในกาละอันเดียวกัน ซึ่งต้องถือว่าเป็นศุภนิมิตอันดีของชาติ ไทย
ในบันทึกของท่านนักปฏิวัติผู้มีอาวุโสทั้งสอง ข้าพเจ้าได้พบ ข้อความที่กินใจข้าพเจ้าอยู่ตอนหนึ่ง คือตอนที่พระมหาธีรราชเจ้า รัชกาลที่ ๖ ทรง “ เล่นดุสิตธานี ” เพื่อวางรากฐานแห่งความรู้สึกใน ระบอบการปกครองประชาธิปไตยให้แก่คนไทย ในตอนนั้นท่านนัก ปฏิวัติทั้งสองได้เขียนไว้ว่า คณะของท่านซึ่งก�ำลังอยู ่ในคุกก็ได้มีโอกาส ร่วมการวางรากฐานประชาธิปไตยให้แก่คนไทยด้วยเหมือนกัน กล่าว
8 ปฏิวัติ ร . ศ . ๑๓๐