Արաքսը նաւարկելի չէ: Անոր վրայ շատ կամուրջներ եղած են։ Անոնցմէ ամէնէն նշանաւորները հինգն էին` Բասենի, Երուանդակերտի, Արտաշատի, Նախիջեւանի եւ Ջուղայի կամուրջները։
Ջուղայի կամուրջի շինութիւնը Ալեքսանդր Մակեդոնացիին կը վերագրուի (Ք.ա. 356-323)։ Կամուրջներու անհետացումը պայմանաւորուած է Արաքսի հունին յաճախակի փոփոխութիւններով: Մովսէս Խորենացիի (5-րդ դար) վկայութեամբ, գետը ժամանակին հոսած է հայկական հինաւուրց մայրաքաղաքներու՝ Արմաւիրի, Արտաշատի եւ Վաղարշապատի քովէն, բայց յետագային հեռացած է այդ քաղաքներէն, որու պատճառով կամուրջները կործանած են: Պատահական չէ, որ հռոմէացի բանաստեղծ Ալպիոս Թիպուլլոսը (Ք.ա. 54—19 թթ.) Արաքսը «Կամուրջներ չհանդուրժող Երասխ» անուանած է։
Արաքս գետը գովերգել են եւ հայ եւ օտար պատմիչները եւ գրողները: Հռոմեացի բանաստեղծ Վերգիլիուսը (Ք.ա. 1-ին դար) Արաքս գետը պատկերել է որպէս հայ ազգի ուժի, ինչպէս նաեւ անոր ազատատենչութեան եւ ըմբոստ ոգու խորհրդանիշ: Գետի մասին գրուած ամենայայտնի բանաստեղծութիւններէն է Ռափայէլ Պատկանեանի (1830-1892 թթ.) «Արաքսի Արտասուքը»:
37