Գլուխ առաջին
Այդ նույն միջոցին, ծանրորեն ճռռալով ու ճանապարհի անհարթություններից ցնցվելով, զինվորական պահախմբի ուղեկցությամբ, Տիբուրյան դարպասին մոտեցավ փոշեկոլոլ մի սայլ, որի վրա տանջահար դեմքով ամուր կապկպված վեց տղամարդ էին պառկած ։ Մինչ մուտքը կբացվեր, դարպասապահ վիգիլներից մեկը մոտեցավ և հետաքրքրությամբ զննում էր փախստականներին ։ Ճանաչելով նրանցից մեկին ՝ զինվորը ոգևորված բացականչեց.
— Ախր սա Գայոս Կեսարն է, Յուպիտերի քուրմը... Դե ես հիմա քեզ...
— Հեռու կաց,— պահախմբի պետը կոպտորեն ետ հրեց զինվորին, որ նիզակի սուր ծայրը դեմ էր արել քրմի կրծքին,— ախր նա ֆլամին [ 17 ] է ։
— Ի ՜ նչ ֆլամի ՜ ն,— ծոր տվեց դարպասապահը,— այսօր առավոտյան նրան մահապարտ են ճանաչել ։
Պահախմբի պետը մոլորված նայեց քրմին, մտորեց մի պահ, ապա ասաց.
— Ինչևէ, հանգիստ թող նրան և երկյուղի ՛ ր աստվածների զայրույթից ։ Ես նրան անվնաս կհասցնեմ կուրիա, հետո ինչ չլինելու է, թող լինի ։
Մասն երկրորդ
Գլուխ առաջին
Սուլլայի մահը չփարատեց Իտալիային պարուրած մղձավանջը ։ Իշխանությունը, ինչպես կար, այդպես էլ մնաց օպտիմատների ձեռքին ։ Պոպուլյարները դեռ չէին հասցրել վերասաղմնավորվել և անկարող էին քաղաքական լուրջ դիմադրություն ցույց տալ ։ Բայց դրությունն Իտալիայում ամենևին խաղաղ չէր. պառակտում էր սկսվել Սուլլայի մերձավոր համախոհների միջև ։ Սենատական վերնախավի ներկայացուցիչներ Մարկոս Կատոնը, Գայոս Անտոնիոսը, Ֆուֆիդիան, Գնեոս Պիզոնը, Ահենոբարբը, Կատոնի փեսա Մարկոս Բիբուլոսը և աչքի ընկնող ուրիշ նոբիլներ [ 18 ], իշխանությունն իրենց ձեռքում պահելու նպատակով, միավորվեցին և հիմնեցին մի հզոր խմբավորում, որն ստանձնեց բանակի հրամանատարությունը, զբաղեցրեց կոնսուլների, ժողովրդական տրիբունների, պրետորների, Գերագույն քրմի, ոստիկանապետի պաշտոնները, տիրացավ բարեբեր պրովինցիաներին ։ Սա առաջ բերեց Սուլլայի մյուս համախոհների դժգոհությունը ։ Առաջին մեկ-երկու ամիսներին գինետներում ու պանդոկներում միայն այդ մասին էին խոսում, շատերն ափսոսում էին Սուլլային օժանդակելու համար, ոմանք կոչ էին անում հեռանալ Իսպանիա և միանալ տարագիրներին ։ Բայց տարագիրների վիճակն այնքան էլ մխիթարական չէր, քանի որ Պոմպեոսի լեգեոնները սկզբնական դժվարություններից հետո սկսել էին նեղել նրանց ։ Ֆակտիոն, ժողովուրդն այդպես կնքեց Կատոնի խմբավորումը, լուրջ ուշադրություն չէր դարձնում այս դժգոհություններին, հուսալով, թե բանը խոսակցություններից այն կողմ չի անցնի ։ Գուցե այդպես էլ լիներ, եթե մարտին Հունաստանից չվերադառնար Սուլլայի ամենաերևելի զորավարներից մեկը ՝ պրոկոնսուլ Էմիլիոս Լեպիդոսը ։ Իր շուրջը համախմբելով մի քանի ազդեցիկ պատրիկների ՝ Լեպիդոսը ստեղծեց գաղտնի կազմակերպություն, որի նպատակն էր միավորել Ֆակտիոից դժգոհ բոլոր խմբավորումները և ապստամբություն բարձրացնել ։