горходой һаба хатана. һайн байдал үгы: зон өөрынгөөл аргаар амидарна гэжэ харахада- сэдьхэлдэ ехэл үбшэнтэй.
Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай( 1941-1945 онууд) фронтнууд дээрэ ами бэеэ алдагшадай нэрын тоо гэһэн гаршаг доро Хөөрхэ нютагһаа дайнда мордоһон, түрэһэн он, сэрэгтэ абтаһан сагынь, хэзээ наһа барааб( унааб), хаана хүдөөлэгдөөб гэжэ 19 сэрэгшэд тухай тодорхойгоор бэшээтэй. Фронтын ара талада хэн хэзээ, яажа наһа барааб. Мүн дайн дүүрээгүйдэ хүндөөр шархатажа гэмтээд ерэгшэд, тэдэнэй нэрэ обогууд үгтэнхэй.
Нютаг бүхэндэ эдэ сэрэгшэдэйнгээ нэрые алтаар һиилэжэ, хүшөөнүүдые бодхоонхой. Хэтэ мүнхэдөө тэдэнэрэй нэрэ нютагайнгаа зондо дурсагдахал.
Би һурагшадтаа хэлэгшэ һэм: « Эдир сэрэгшэд бидэнэй түлөө ами наһаяа үгөө.
Тэдэнэр хэды ажаһууха дуратай байгааб »... Ухаансар үхибүүдэй бодолдо үлэдэг юм. Хоёр жэл болоод, Агууехэ Илалтын 60 жэлэй һайндэр болохонь. Нютагуудаар тон үсөөхэн сэрэгшэд үлэнхэй. Хөөрхэдэмнай гансахан Найданов Дандаржамсо үндэр наһатай ажаһууна. Гончиков Гунгаржаб Улаан Үдэдэ гэжэ һаяшаг дуулаа һэмди. Ондоо нютагуудаар иимэрхүү болоо ёһотой.
Эдэл сэрэгшэд Эхэ ороноо, түрэл нютагаа аюулта дайсанһаа аршалаа, хамгаалаа. Тиигэжэ тэдэнэртэ анхарал хэрэгтэйл даа гэжэ үтэлһэн сэрэгшэдые харахадаа, эжэлүүдгүй һанахаш.
Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай үеын жэлнүүдтэ хамтын байдалда хүдэлэгшэд: эрэшүүл- 44 хүн, эхэнэрнүүд- 79. Бултанайнь нэрэнүүд бэшээтэй. Гэртэхинэйнгээ нэрэ уншахадаа, һанан дурсан, уяран хайлан бэшэнэм. Энэ ном уншахадаа, нютагаархидни нам шэнги мэдэрэлдэ абтаха гэжэ мэдэнэб. Бултанайнь нэрэ, обог мүнхэрөө гэжэ ойлгон баясанабди.
Дайнай үедэ үхибүүд ябаһан бидэнэрэй нэрэнүүд оронхой. Булта наһатайшуул, заримамнай Бурхандаа ябанхай. Тэрэ сагые эжынэртэеэ үнжэгэн бэе дээрээ үзэлсэһэн гээшэбди. Мал хараһан аманда тоһон гэдэгэй ёһоор үлдэхые мэдэнгүй өөдөө болообди.
Буряад нютагуудаарнай хэды һайхан эмтэй домтой аршаангууд бииб. Манай Хөөрхын аршаангууд хэр угһаа суутай Хужартын, Маарагтын аршаангуудай ямар үбшэндэ туһатайень зохёолшон тодоор бэшэнэ. Хүндэ нэн түрүүн нютагайнь аршаан туһалдаг гээшэ зүб. Тиимэһээ нютагайнгаа байгаали, уһа голнуудаа, ой модоёо ерээдүй үетэндөө арьбадхаха, гамнаха манай уялга.
Анханда Югтэдэ Думхын хорой гэлсэгшэ һэмди, үбһэндэ ороходо, хүрин хилганаар долгилжо байдаг үргэн талын бэлхүүһэсээ ногоое трактораар( тракторист Гармаханда Дармажабай), косилкашад Батоцырен Дугаржабай, Цыденэй Гармажап, Дашын Роза гэгшэд түрүүшын дартиг тунга далай шэнги талые түхэреэлэн ерээд зогсожо, амияа дараһан шэнги болохош. Тэрээхэн газарта хэды ебхэгэр һүринүүд гарагша һэм. Хожомынь үбһэ гар хажуураар сабшажа байһан( малшад гэе) нютагаархинаа харахадамнай, анханда хүрин хилганаар хиидэжэ байдаг, дайдын орондо һаднаг шэнги болдогууд, эндэ тэндэ түхэреэлэн сабшажа байхадань, уйдхартай мэдэрэлдэ абтаа бэлэйб даа. Иигэжэл һандарал ажабайдалда болодог болонхой.- Хүсөөтын, Югтын намагууд хатаа-
193