Η Αετομηλίτσα, το παλιό Ντένισκο – Ντέντκο- Δέντσικο ( που κατά μία εκδοχή σημαίνει
προσήλιο, λόγω και του προσανατολισμού του ) είναι σκαρφαλωμένο στις νότιες πλαγιές
του Γράμμου και με υψόμετρο 1500 μέτρα διεκδικεί τον τίτλο του ψηλότερου χωριού
της Ελλάδας. Υπάγεται στο Νομό Ιωαννίνων και είναι στα ελληνοαλβανικά σύνορα, ενώ
ανατολικά του έχει το Νομό Καστοριάς.
Αυτόνομη Κοινότητα η Αετομηλίτσα μέχρι το 2010, ανήκει σήμερα στο Δήμο Κόνιτσας
μαζί με τα Μαστοροχώρια , που περιτριγυρίζουν από δυτικά και νότια, ενώ προς το
βορά έχει το χωριό Γράμμος και ανατολικά το χωριό Πευκόφυτο του Δήμου Νεστορίου.
Η Αετομηλίτσα και ο Γράμμος είναι τα μόνα (απ’ τα 3-4) εναπομείναντα βλαχοχώρια
στην περιοχή του Γράμμου μετά τον εμφύλιο. Είναι κατά βάση κτηνοτροφικό χωριό και
στα 60.000 στρέμματα λιβαδιών βόσκουν σήμερα περίπου 12.000 αιγοπρόβατα και
βοοειδή.
Από το έτος 2000 περίπου το χωριό μετατρέπεται και σε παραθεριστικό αλλά σιγά
σίγα και σε τουριστικό προορισμό αφού η πανέμορφη φύση του Γράμμου προσελκύει
όλο και περισσότερους ξένους, που αγαπούν την περιπέτεια και τη φύση. Διαδρομές και
μονοπάτια μέσα από δάση, πανύψηλες βουνοκορφές, ποτάμια με γάργαρα νερά
οδηγούν σε τοποθεσίες σπάνιου κάλους και ομορφιάς. Πολλά άγρια ζώα (ζαρκάδια,
αρκούδες, αγριογούρουνα κλπ) μαζί με άγρια επίσης πουλιά (αετοί, πέρδικες κλπ)
εμπλουτίζουν την πανίδα του Γράμμου ενώ τη χλωρίδα του συμπληρώνουν και πάρα
πολλά βότανα (τσάι, σαλέπι κλπ).
Παλαιότερα το χωριό ήταν χτισμένο στην περιοχή «Μηλιά» (νοτιότερα της σημερινής
τοποθεσίας). Επειδή όμως η παράδοση ήθελε να πεθαίνουν πάρα πολλά παιδιά, οι
κάτοικοι αποφάσισαν να το μεταφέρουν στη σημερινή του θέση (γι’ αυτό και η νέα
τοποθεσία έχει το συνθετικό μηλίτσα). Λίγο πιο κάτω απ’ την παλιά αυτή θέση υπήρχε
μια μικρή λίμνη, η μπάλτα όπως ονομάζεται στα βλάχικα και σήμερα.
Μέσα δε απ’ τη μπάλτα έβγαινε το στοιχείο δράκος (ένα αρσενικό κριάρι) που
ξεπρόβαλε απ’ τη λίμνη και ερχόταν σε επαφή με τα κοπάδια με αποτέλεσμα να
δημιουργήσει την πιο ισχυρή ράτσα προβάτων, που τη ζηλεύουν όλοι οι γείτονες. Λόγω
όμως της θέσης (χαμηλό υψόμετρο) το στοιχείο σε κάποια εποχή «μετακόμισε»
ψηλότερα σε άλλη λίμνη στην περιοχή Γκέσο και συνέχισε να ζει εκεί.
Δυστυχώς όμως οι γείτονές απ’ το χωριό Γράμμος, ήρθαν κρυφά, έκλεψαν το στοιχείο
και το έριξαν στη δική τους λίμνη Γκιστόβα. Γι΄ αυτό και οι δύο αυτές λίμνες
ονομάζονται δρακόλιμνες του Γράμμου. Το αποτέλεσμα όμως για την Αετομηλίτσα ήταν
«καταστροφικό», γιατί η παράδοση θέλει από τότε να γίνονται πολλές κατολισθήσεις στην
περιοχή της Αετομηλίτσας και να μην μπορεί να σταθεροποιηθεί το έδαφος ώσπου οι
κάτοικοι να «επαναφέρουν» στη δική τους δρακόλιμνη το «στοιχείο».
Αξίζει να σημειωθεί εδώ ότι τέτοιες ορεινές δρακόλιμνες, με διάφορες δοξασίες,
υπάρχουν σε πολλές άλλες περιοχές της Ελλάδος, αλλά και σε άλλες περιοχές της
χερσονήσου του Αίμου, όπως η λίμνη «το δάκρυ του δράκου» στη Γιοβανίτσα της
Σερβίας κλπ. Σχεδόν όλες οι παραδόσεις γύρω από αυτές αναφέρονται σε καλό και όχι
κακό στοιχείο (δράκο), που βοηθούσε τους κατοίκους, οι οποίοι με το άδολο και
ανόθευτο πνεύμα τους προσπαθούσαν να εξηγήσουν τα φυσικά φαινόμενα με
υπερφυσικές και φανταστικές ιστορίες.
17