Στο μέσο της Κρεατινής εβδομάδας βρίσκεται η Τσικνοπέμπτη, μία ημέρα κατά την οποία παραδοσιακά καταναλώνουμε μεγάλη ποσότητα κρέατος, ενόψει της επερχόμενης νηστείας της Σαρακοστής. Η γιορτή των απανταχού... κρεατοφάγων πέφτει για το 2016 την Πέμπτη 3 Μαρτίου.

Στην Ελλάδα, η μυρωδιά της « τσίκνας », η οποία δεν είναι άλλη από τη γνωστή σε όλου μας μυρωδιά του καμένου ψημένου κρέατος, έχει δώσει το όνομα στην Τσικνοπέμπτη, ημέρα που πάντα βρίσκεται μέσα στην αποκριάτικη περίοδο. Συγκεκριμένα, είναι η Πέμπτη της δεύτερης εβδομάδας του Τριωδίου, της Κρεατινής.

Παλαιότερα, πέρα από το τσίκνισμα, το « εθιμοτυπικό » απαιτούσε μεταμφίεση και πειράγματα. Στα χωριά, οι άνθρωποι γυρνούσαν κατά παρέες από σπίτι σε σπίτι, χτυπώντας τις πόρτες γνωστών και αγνώστων, ζητώντας κέρασμα και κρασί, το οποίο καταναλωνόταν άφθονο και στη διαδρομή, με την απαίτηση οι νοικοκυραίοι να αφήσουν τα σπίτια τους και να ακολουθήσουν την κεφάτη παρέα.

Το έθιμο συμπεριλάμβανε ακόμη και « ζημιές » στον εξωτερικό χώρο των σπιτιών, όπου οι περαστικοί έριχναν τις γλάστρες κάτω για να χυθεί το χώμα στις αυλές, μουτζούρωναν τα πρόσωπά τους και το κέφι συνεχιζόταν μέχρι πρωίας.

Εκτός από την κρεοφαγία τη συγκεκριμένη ημέρα σε πολλά μέρη της Ελλάδας συνηθίζεται να προσφέρεται ως γλυκό το γαλακτομπούρεκο και η γλυκιά κολοκυθόπιτα, κουγκουλούαρι όπως λέγεται σε μερικά μέρη, αλλά και ο μπακλαβάς στη βόρεια Ελλάδα.

Παλιά Αθήνα

Όλες οι αποκριάτικες μέρες της παλιάς Αθήνας, ήταν ένα αληθινό γλεντοκόπι. Ένας πραγματικός πανζουρλισμός. Ακόμα κι οι πιο φτωχοί Αθηναίοι, βγαίνανε στους δρόμους για να διασκεδάσουν μαζί με όλο τον άλλο πληθυσμό, που χόρευε, τραγουδούσε, αστειευότανε κι έκανε του κόσμου τις τρέλες. Το μεγαλύτερο κέφι όμως γινότανε την Τσικνοπέμπτη. Κι αυτό επειδή τη μέρα τούτη, όπως την Καθαρή Δευτέρα

, όλος ο κόσμος συγκεντρωνότανε στο λόφο του Αστεροσκοπείου, στο Θησείο, κάτω από την Ακρόπολη ή στις Στήλες του Ολυμπίου Διός, όχι βέβαια για να φάει τα νηστήσιμά του αλλά για να καταβροχθίσει το σουβλιστό του αρνί, το κατσίκι του, το κοκορετσάκι του, τη γαρδούμπα του, να πιει την ξανθιά του ρετσίνα ή το κοκκινέλι του και να τραγουδήσει, να χορέψει και να πει τα ευτράπελά του, που τη μέρα αυτή επιτρέπονταν να τα λένε μικροί και μεγάλοι, άντρες και γυναίκες, όσο πικάντικα κι αν ήτανε.

Η Τσικνοπέμπτη, δεν έχει καμιά σχέση με το επίσημο εορτολόγιο της Εκκλησίας. Καθιερώθηκε από τα πρώτα κιόλας χρόνια του Χριστιανισμου, για ν’ αντικαταστήσει σίγουρα κάποιαν άλλη ειδωλολατρική γιορτή. Ίσως την τελετή των Κρονίων, όπου κατά τον πανηγυρισμό της, γίνονταν θυσίες και ευωχίες προς τιμή του θεού Κρόνου. Τις θυσίες τούτες στον αρχαίο θεό, τις κάνανε συνήθως, παντρεμένες γυναίκες, αγρότισσες. Οι τελευταίες, κόβανε στα τέσσερα μικρά αρνιά και ρίχνανε τα κομμάτια τους πάνω στη φωτιά. Το ίδιο ακριβώς κάνανε κι οι παλιοί Αθηναίοι, την Τσικνοπέμπτη. Οι νοικοκυρές παίρνανε ένα κατσίκι και το σφάζανε. Ύστερα, αφού το ξεγδέρνανε και το καθαρίζανε, το κόβανε στα τρία και το ρίχνανε στ’ αναμμένα κάρβουνα, ψέλνοντας χαμηλόφωνα: Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα.

Στην παλιά Αθήνα ακόμα, οι γυναίκες τσίκνιζαν το χοιρινό τους κρέας, για να βγάλουνε το λίπος του και να το στραγγίξουνε μέσα σε ειδικές χύτρες. Το λίπος αυτό το φυλάγανε για να το φάνε μετά τη Σαρακοστή, βάζοντάς το στο φαγητό τους ή στρώνοντάς το πάνω σε ζεστές φρυγανιές. Τούτη η δουλειά γινότανε, όπως και στα παλιά χρόνια, την Πέμπτη της δεύτερης βδομάδας της Αποκριάς. Οι αγρότισσες της Αττικής, την ώρα που λιώνανε τ’ αλείμματα, άμα βλέπανε κανένα πουλί να πετάει πάνω από το κεφάλι τους, πετούσανε κι αυτές από τη χαρά τους. Γιατί, όπως οι αρχαίες συνάδελφές του, πιστεύανε πως εμφανιζότανε ο Κρόνος με μορφή πουλιού, έτσι και τούτες ήτανε σίγουρες πως ο Θεός ερχότανε σαν ένα φτερωτό πλασματάκι, για ν’ ακούσει τις παρακλήσεις τους και να τις πραγματοποιήσει

. Αν, για τον έναν ή τον άλλο λόγο, δεν είχανε χοιρινό κρέας, οι γυναίκες τσικνίζανε οτιδήποτε άλλο φαγητό είχανε στη χύτρα τους: φασόλια, λάχανα, φακές, κολοκυθάκια, ρεβίθια κι άλλα. Ήτανε κάτι που το θεωρούσανε απααίτητο και που αν δεν το κάνανε, νομίζανε πως θα τους πηγαίνανε όλα στραβά. Στο κάψιμο αυτό του κρέατος δεν παίρνανε μέρος ούτε άντρες, ούτε ανύπαντρες κοπέλες. Κι οι γυναίκες που εκτελούσαν την ιεροτελεστία αυτή, ας πούμε έτσι, δεν έπρεπε να είναι χήρες ή να μην έχουνε παιδιά.

Η Τσικνοπέμπτη λεγόταν ακόμα και“ Γουρουνοχαρά” και“ Γουρουνογιορτή”. Και τούτο επειδή τη δεύτερη Πέμπτη της Αποκριάς, γινότανε σε διάφορα μέρη της Αθήνας και γενικά της Αττικής, αληθινό πανηγύρι με γενναίο φαγοπότι από το νοστιμότατο κρέας τοιυ γουρουνόπουλου. Την ώρα που τρώγανε και χορεύανε, αν περνούσε κανένας ξένος από‘ κει, τον υποχρεώνανε με το“ έτσι θέλω” να καθίσει στο τραπέζι τους, να φάει γερά, να γλεντήσει γενναία και να πει ό, τι θέλει λεύτερα.

Από την άλλη μεριά, όχι μονάχα οι ξένοι που μένανε μόνιμα στην παλιά Αθήνα, αλλά κι οι δικοί μας, οι Φαναριώτες και κάμποσοι άλλοι, που αποτελούσαν την υποτιθέμενη“ αριστοκρατία” της μικρής τότε ακόμα πρωτεύουσάς μας, δίνανε στ’ αρχοντικά τους περίφημα μπαλ μασκέ.

Καθαρά Δευτέρα

Η Καθαρά Δευτέρα είναι η πρώτη ημέρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, της νηστείας του Πάσχα. Από τους λαογράφους θεωρείται ο επίλογος των βακχικών εορτών της Αποκριάς, οι οποίες ουσιαστικά αρχίζουν την Τσικνοπέμπτη και τελειώνουν την Καθαρά Δευτέρα.

Είναι κινητή γιορτή και πέφτει κάθε χρόνο στο ξεκίνημα της 7ης εβδομάδας, δηλαδή 48 μέρες πριν το Ορθόδοξο Πάσχα. Το 2016 η Καθαρά Δευτέρα πέφτει στις 14 Μαρτίου 2016.

Σε ορισμένες περιοχές της Ελλάδος την Καθαρά Δευτέρα « καθαρίζουν » ό, τι απόμεινε από τα μη νηστίσιμα φαγητά της

αποκριάς, Σε άλλα μέρη της Ελλάδας, όπως π. χ. στην Ήπειρο, οι νοικοκυρές καθαρίζουν τις κατσαρόλες και όλα τα χάλκινα σκεύη από τα λίπη της αποκριάς με ζεστό σταχτόνερο μέχρι ν’ αστράψουν και βάφουν άσπρα τα πεζοδρόμια.

Το πιάτο της ημέρας περιλαμβάνει νηστίσιμα, ως αποτοξίνωση από το πλούσιο φαγοπότι της Αποκριάς. Χαλβάς, ταραμάς, ελιές, πίκλες, θαλασσινά, φασολάδα, βρίσκονται στην ημερήσια διάταξη. Τα νηστίσιμα συνοδεύονται από τη λαγάνα, ένα είδος άρτου χωρίς προζύμι, με ελλειπτικό σχήμα και πεπλατυσμένος για να ψήνεται εύκολα.

Ο εορτασμός της Καθαράς Δευτέρας στις εξοχές λέγεται Κούλουμα. Η ετυμολογία της λέξης έχει λατινική( κολούμνα = κολώνα ή κούμουλους = σωρός, κορυφή) ή αλβανική προέλευση( κόλουμ = καθαρός). Στον Δήμο Αθηναίων τα Κούλουμα γιορτάζονται στον Λόφο του Φιλοππάπου, όπως και σε πολλούς Δήμους της χώρας, με προσφορά φασολάδας και νηστίσιμων στους δημότες.

Απαραίτητο συμπλήρωμα της Καθαράς Δευτέρας αποτελεί το πέταγμα του χαρταετού, με τα ποικίλα χρώματα και σχέδια, από μικρούς και μεγάλους, πιθανόν για να πετάξουν μακριά κάθε έγνοια του χειμώνα, μια και μπαίνει η άνοιξη και όλα, τουλάχιστον στη φύση, είναι πιο χαρούμενα λόγω της ανθοφορίας και της βελτίωσης του καιρού.