Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών – Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02) γ’ έκδοση
Η ανασύνθεση του παρελθόντος στη σχολική ιστορία επιχειρείται μέσω της
εξοικείωσης του μαθητή μ’ ένα σύστημα γνωστικών κατηγοριών και την καλλιέργεια
δεξιοτήτων που τον εισάγουν στην έννοια της ιστορίας και του παρέχουν τα εργαλεία
για να κατανοήσει τον τρόπο με τον οποίο συντίθεται η ιστορική γνώση.47
Το γνωστικό περιεχόμενο της ιστορίας οργανώνεται με βάση τις γνωστικές
κατηγορίες και τις έννοιες. Η λειτουργία των «γνωστικών κατηγοριών» και
«διαδικαστικών εννοιών» είναι διπλή: ευρετική, με την οποία γίνονται αντιληπτά και
αντικείμενο παρατήρησης στοιχεία του παρελθόντος, και δομική, με την οποία
οικοδομούνται σχέσεις μεταξύ των στοιχείων και των φαινομένων του παρελθόντος.48
Γνωστικές κατηγορίες και έννοιες
Οι γνωστικές κατηγορίες είναι οι εξής:
θέμα: ορίζεται ένα ζήτημα σε σχέση με τον χώρο και τον χρόνο, το οποίο
χρησιμοποιείται ως άξονας αναφοράς για να αναδειχτεί μία ομοιογενής σειρά γεγονότων ή
φαινομένων.
γεγονός: δηλώνει τι συνέβη μία χρονική στιγμή σ’ έναν τόπο.
χρονολογία: εντοπίζεται ένα γεγονός στον χρόνο.
περίοδος: τεμαχίζεται ο χρονικός άξονας σε μικρότερα μέρη.
πηγή: στοιχεία του παρελθόντος, από τα οποία ο μελετητής μπορεί ν’
αντλήσει πληροφορίες.
μεταβολή: δηλώνεται η μετάβαση από μία κατάσταση σε μία άλλη.
αδράνεια: δηλώνεται ο σημαντικός περιορισμός της μεταβολής.
διαδοχή: γεγονότα τοποθετούνται σε σειρά διαδοχικά.
συγχρονικότητα: παρατηρούνται γεγονότα που συμβαίνουν ή εξελίσσονται
παράλληλα την ίδια χρονική στιγμή.
μακρά διάρκεια: αναφέρεται σε φαινόμενα που παραμένουν αμετάβλητα για
μεγάλο χρονικό διάστημα.
συγκυρία: εντοπίζονται φαινόμενα που εκδηλώνονται παράλληλα και
επηρεάζουν το προς μελέτη γεγονός.
47
Για τους στόχους και τις μεθόδους διδασκαλίας του μαθήματος της ιστορίας βλ. και ΔΕΠΣ-ΑΠΣ
http://www.pi-schools.gr/programs/depps/.
48
Για τη δομή και λειτουργία των γνωστικών κατηγοριών βλ. Matozzi (2006).
Επιμόρφωση Εκπαιδευτικών για την Αξιοποίηση και Εφαρμογή των ΤΠΕ στη Διδακτική Πράξη
ΙΤΥΕ Διόφαντος - Διεύθυνση Επιμόρφωσης και Πιστοποίησης
172