Επιμορφωτικό υλικό για την επιμόρφωση των εκπαιδευτικών – Τεύχος 3 (Κλάδος ΠΕ02) γ’ έκδοση
2.4.2 Η κριτική γλωσσολογία
Σύμφωνα με την παράδοση της κριτικής γλωσσολογίας η γλώσσα δεν αντανακλά
παθητικά την πραγματικότητα αλλά τη δημιουργεί, και είναι η λεξικογραμματική που
συμβάλλει σε σημαντικό βαθμό στη δημιουργία αυτής της πραγματικότητας (Halliday
1993, 2000). Η γραμματική δε νοείται, κατά συνέπεια, παρά σε άμεση συνάρτηση με
τη σημασία, «ως θεωρία της ανθρώπινης εμπειρίας» (Halliday 2000). Έτσι η
γλωσσική εκπαίδευση δεν μπορεί παρά να είναι αλληλένδετη με τη διδασκαλία της
γραμματικής.
Πρόκειται για άποψη που έχει δώσει πολλούς και πλούσιους καρπούς στον
χώρο της γλωσσικής εκπαίδευσης· τα γνωστότερα ρεύματα που διαμορφώθηκαν είναι
η εκπαίδευση με βάση τα κειμενικά είδη, που παρουσιάστηκε αμέσως παραπάνω, και
ο Κριτικός Γραμματισμός (Critical Literacy) (Muspratt et al. 1997· Janks 2000). Στην
πρώτη περίπτωση (εκπαίδευση με βάση τα κειμενικά είδη) θεωρείται ότι η συνειδητή
κατάκτηση των κυριότερων κειμενικών ειδών (genres) και των ιδιαίτερων δομικών,
οργανωτικών και λεξικογραμματικών τους χαρακτηριστικών συμβάλλει στην
απόκτηση των απαραίτητων σημειωτικών πόρων για την επιτυχία των μαθητών εντός
και εκτός σχολείου. Δεν μπορεί παρά να αποτελούν, επομένως, άμεσο στόχο του
γλωσσικού μαθήματος. Η αντίληψη αυτή συζητήθηκε αναλυτικότερα στην
προηγούμενη ενότητα και η κριτική εστίασή της είναι συζητήσιμη.
Στην περίπτωση του κριτικού γραμματισμού η γραμματική, οι γνώσεις
ευρύτερα για τη γλώσσα, αξιοποιούνται ως εργαλεία για την αποκάλυψη και
συζήτηση της βαθύτερης ιδεολογίας που διαπερνά τον κειμενικό μας, και κατά
προέκταση, και τον κοινωνικό μας περίγυρο. Η επικοινωνία, με άλλα λόγια, και τα
κείμενα δε θεωρούνται ουδέτ