ΕΘΝΙΚΈΣ ΚΑΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΈΣ ΠΟΛΙΤΙΚΈΣ
Οι προοπτικές του μέλλοντος θα μπορούσαν ίσως να περιγράφονται από τη διατύπωση της Chantal Mouffe: « χρειαζόμαστε ένα είδος κοινής ιδιότητας του πολίτη που να σέβεται την ποικιλία και να χωράει διαφορετικές μορφές ατομικότητας »( Mouffe, 1993: 80). Το ζητούμενο είναι πώς η αρχή της οικουμενικότητας της ιδιότητας του πολίτη, σεβόμενη την κάθε υποκειμενικότητα, θα εξασφαλίσει ισότιμη πρόσβαση στην ιδιότητα αυτή, πώς θα κατοχυρώσει θεσμικά την πολλαπλότητα των ταυτοτήτων ως θεμιτή και αναμενόμενη, ώστε να προκύψει μία νέα ριζοσπαστική θεώρηση του έμφυλου αλλά μη διχοτομημένου υποκειμένου / πολίτη της δημοκρατίας( Παντελίδου Μαλούτα, 2002: 143 κ. ε.).
δ. Τέταρτη περίοδος: Η Συνθήκη του Άμστερνταμ( 1997) και η Ένταξη της Ισότητας των Φύλων σε όλες τις Πολιτικές( Gender Mainstreaming)
Σαράντα ολόκληρα χρόνια μετά το άρθρο 119 της Συνθήκης της Ρώμης( 1957) και ενώ είχαν προχωρήσει, όπως είδαμε, μία σειρά από θεσμικές ρυθμίσεις και δράσεις για την επίτευξη της ισότητας των φύλων στο πλαίσιο της ΕΕ, η ισότητα των φύλων ως βασική κοινοτική προτεραιότητα και η ένταξή της σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές, εντάσσεται στη Συνθήκη του Άμστερνταμ( 1997). Τα σχετικά άρθρα-άρθρο 3 παρ. 2( ένταξη της ισότητας σε όλες τις κοινοτικές πολιτικές), άρθρο 141 παρ. 4( θετικές δράσεις υπέρ των γυναικών), άρθρο 13( καταπολέμηση των διακρίσεων με βάση το φύλο μέσω κοινοτικών δράσεων)- αποτελούν ιστορικούς σταθμούς στη δύσκολη πορεία της Ευρώπης προς την έμφυλη ισότητα. Το βασικό άρθρο 3 παρ. 2 της Συνθήκης ορίζει ότι: « σε όλες τις δραστηριότητες( κοινοτικές δράσεις)… η Κοινότητα επιδιώκει να εξαλειφθούν οι ανισότητες και να προαχθεί η ισότητα μεταξύ ανδρών και γυναικών ».
Ο αναλυτικός ορισμός του όρου « ένταξη της ισότητας σε όλες τις πολιτικές »( gender mainstreaming) περιλαμβάνει τη διαδικασία αναπροσαρμογής του σχεδιασμού, της υλοποίησης, της παρακολούθησης και της αξιολόγησης μιας δημόσιας πολιτικής, κατά τρόπο τέτοιο, ώστε ταυτόχρονα με τους στόχους της πολιτικής να προωθείται η ισότητα των φύλων( Στρατηγάκη, 2008: 43). Αξίζει να σημειώσουμε ότι η οριζόντια ένταξη και διάχυση του φύλου σε όλες τις πολιτικές αποτέλεσε το στίγμα των παρεμβάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην ιστορική Παγκόσμια Διάσκεψη του Πεκίνου το 1995.
Ένα πρόβλημα που επισημαίνουν οι σχετικές αναλύσεις στην αποτίμηση αυτού του εργαλείου πολιτικής είναι ο κίνδυνος να τεθεί σε αντιπαράθεση με τις ειδικές δράσεις υπέρ των γυναικών και ιδίως τις θετικές δράσεις. Όπως επεσήμανε και σχετική Έκθεση του Συμβουλίου της Ευρώπης( Council of Europe, 1998), προκειμένου να επιτύχει η χρήση του εργαλείου gender mainstreaming θα πρέπει να συνυπάρξουν ισχυρή πολιτική βούληση, διάθεση σημαντικών τεχνικών, ανθρώπινων και οικονομικών πόρων, αλλά και παράλληλη εφαρμογή εξειδικευμένων δράσεων υπέρ των γυναικών. Σε αυτήν τη θεώρηση θα πρέπει βεβαίως να ληφθούν υπόψη οι αντιστάσεις και τα εμπόδια που προέρχονται από τις γραφειοκρατικές και ανδροκρατούμενες διοικήσεις των δημόσιων φορέων και οργανισμών.
Προκειμένου να αντιμετωπιστούν αυτοί οι κίνδυνοι, προκρίθηκε η επεξεργασία μιας διπλής στρατηγικής, σύμφωνα με την οποία αξιοποιούνται και εφαρμόζονται παράλληλα και οι δύο στρατηγικές: gender mainstreaming και θετικές δράσεις. Οι θετικές δράσεις είναι σε μεταβατικό στάδιο χρήσιμες για την αντιμετώπιση των συσσωρευμένων ιστορικά ανισοτήτων, ενώ η διάχυση του φύλου σε όλες τις δημόσιες πολιτικές συντελεί στην άμβλυνση της αναπαραγωγής της έμφυλης ανισότητας. Στην Ελλάδα το εργαλείο της ένταξης της ισότητας / διάστασης του φύλου στις δημόσιες πολιτικές χρησιμοποιήθηκε συστηματικά στα Επιχειρησιακά Προγράμματα του Γ΄ Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης( 2000-2006).
26