ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ
Στην παλάμη μας ο κόσμος, η σκλαβιά της ειδοποίησης …
66
ΑΠΟΤΥΠΩΜΑΤΑ
Μήπως τελικά τα κινητά τηλέφωνα γνωρίζουν περισσότερα από όσα εμείς για τους εαυτούς μας; Τι μας έχει ωθήσει να τα χρησιμοποιούμε αλόγιστα; Γιατί έχουν γίνει προέκταση του χεριού μας; Ποιες ανάγκες μας καλύπτονται μέσω αυτών;
Τα ερωτήματα αυτά γεννώνται αυθόρμητα αν σταθούμε για λίγο και παρατηρήσουμε την καθημερινότητά μας. Το κινητό βρίσκεται στο κομοδίνο μας, μας « καλημερίζει » με έναν ήχο ειδοποίησης και γίνεται το τελευταίο αντικείμενο που αγγίζουμε πριν κοιμηθούμε. Το κρατάμε στο χέρι ακόμη κι όταν δεν το χρησιμοποιούμε, σαν να αποτελεί φυσική συνέχεια του σώματός μας. Δεν είναι πια ένα απλό εργαλείο · είναι χώρος συνάντησης, αποθήκη αναμνήσεων, μέσο εργασίας, πηγή διασκέδασης και ταυτόχρονα καθρέφτης της προσωπικότητάς μας.
Η αλόγιστη χρήση του δεν είναι αποτέλεσμα μόνο της τεχνολογικής εξέλιξης, αλλά κυρίως της ανθρώπινης φύσης. Ο άνθρωπος επιζητά την επικοινωνία. Θέλει να ανήκει, να ακούγεται, να γίνεται αποδεκτός. Κάθε μήνυμα, κάθε ειδοποίηση, κάθε ένδειξη ότι κάποιος μας σκέφτηκε λειτουργεί σαν μικρή επιβεβαίωση της ύπαρξής μας. Το κινητό μάς δίνει τη δυνατότητα να είμαστε συνεχώς « παρόντες » σε έναν ψηφιακό κόσμο, ακόμη κι όταν φυσικά βρισκόμαστε μόνοι. Ταυτόχρονα, μάς προσφέρει την ψευδαίσθηση του ελέγχου. Σε μια εποχή αβεβαιότητας και ταχύτατων αλλαγών, έχουμε άμεση πρόσβαση σε πληροφορίες, ειδήσεις, εξελίξεις. Αναζητούμε διαρκώς ενημέρωση, σαν να πιστεύουμε ότι όσο περισσότερα γνωρίζουμε, τόσο πιο ασφαλείς είμαστε. Το κινητό γίνεται έτσι ένα είδος προσωπικού κέντρου ελέγχου της ζωής μας.
Δεν λείπει, όμως, και η ανάγκη για διαφυγή. Η καθημερινότητα συχνά συνοδεύεται από άγχος, πίεση, υποχρεώσεις. Με μια απλή κίνηση του δαχτύλου μπορούμε να « ταξιδέψουμε » αλλού: σε εικόνες, βίντεο, παιχνίδια, συνομιλίες. Η οθόνη λειτουργεί σαν προσωρινό καταφύγιο, ένας χώρος όπου μπορούμε να ξεχαστούμε. Αυτή η άμεση ικανοποίηση μάς ωθεί να επιστρέφουμε ξανά και ξανά.
Επιπλέον, το κινητό καλύπτει την ανάγκη της οργάνωσης και της πρακτικότητας. Αντικαθιστά το ρολόι, την ατζέντα, τη φωτογραφική μηχανή, τον χάρτη, ακόμη και το πορτοφόλι. Συγκεντρώνει σε μία μικρή συσκευή λειτουργίες που άλλοτε απαιτούσαν πλήθος αντικειμένων. Είναι λογικό, λοιπόν, να έχει καταστεί αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινής μας ρουτίνας.
Ωστόσο, η στενή αυτή σχέση εγείρει προβληματισμούς. Όταν η πρώτη μας αντίδραση στη σιωπή είναι να αναζητήσουμε την οθόνη, όταν δυσκολευόμαστε να μείνουμε μόνοι με τις σκέψεις μας χωρίς ψηφιακό ερέθισμα, τότε ίσως η χρήση έχει μετατραπεί σε εξάρτηση. Το κινητό δεν καλύπτει μόνο ανάγκες · καλλιεργεί και νέες. Δημιουργεί την ανάγκη της διαρκούς σύνδεσης, της άμεσης απάντησης, της συνεχούς παρουσίας.
Ίσως, λοιπόν, τα κινητά να μη γνωρίζουν περισσότερα από εμάς · ίσως απλώς να συλλέγουν και να αποτυπώνουν όσα εμείς τους προσφέρουμε καθημερινά. Το ουσιαστικό ζήτημα είναι αν μπορούμε να διατηρήσουμε το μέτρο και την κριτική μας σκέψη. Αν μπορούμε να τα χρησιμοποιούμε ως εργαλεία προόδου και όχι ως υποκατάστατα της πραγματικής ζωής. Γιατί η τεχνολογία μπορεί να εξελίσσεται αδιάκοπα, όμως η ευθύνη της χρήσης της παραμένει πάντοτε δική μας.
Δανάη Γαβαλά β1