ΣΥΝΟΜΙΛΟΥΜΕ...
Όταν οι λαοί σωπαίνουν και οι ζωγραφιές φωνάζουν...
« Η αλήθεια είναι άσχημη. Και έχουμε την τέχνη για να μη μας σκοτώσει η αλήθεια », αποφάνθηκε σχεδόν ενάμισι αιώνα πριν ο Γερμανός φιλόσοφος Φρίντριχ Νίτσε. Ωστόσο, διαχρονικά υπάρχουν στιγμές-ορόσημα στην ιστορία όπου η τέχνη όχι μόνο δεν « προστάτευσε » τον λαό από την αλήθεια, άλλα αποτέλεσε κινητήρια δύναμη για την αποκάλυψή της: Ένα σύνθημα γραμμένο βιαστικά στον τοίχο εν μέσω νυκτός, ένα ποίημα που κάηκε μαζί με χιλιάδες άλλα σε μια άδεια πλατεία, ένα τραγούδι που σιγοψυθιριζόταν πίσω από κλειστά παντζούρια. Κάπως έτσι γράφεται συχνά η ιστορία της τέχνης.
Από τις σοφιστικές ιδέες που προέβαλε ο Ευριπίδης στο έργο του « Ελένη » μέσω της διάνοιας, την πασίγνωστη Guernica του Πικάσο, όπου καυτηρίασε το φασιστικό καθεστώς που επικρατούσε στην Ισπανία του 20ού αιώνα, μέχρι και τα σημερινά graffiti που πλέον συναντώνται σε κάθε δρόμο των μεγαλουπόλεων, η τέχνη δεν υπήρξε ποτέ πραγματικά ουδέτερη …
Στη σύγχρονη κοινωνία του θεάματος όπου το « χρηματιστήριο της τέχνης » υποστηρίζεται ότι επικρατεί και όχι αδίκως, η διασύνδεση της τέχνης και του πολιτικού ακτιβισμού συχνά θεαματοποιείται. Αυτή η δυναμική εγείρει καίρια ερωτήματα σχετικά με το κατά πόσο η τέχνη λειτουργεί σαν έναυσμα για κινητοποίηση και εφαλτήριο για κοινωνικές μεταβολές ή αν, στον αντίποδα, αποδυναμώνει την ενεργή πολιτική συμμετοχή. Μήπως τελικά η κοινωνική διαμαρτυρία μετατρέπεται σε εμπορευματοποιήσιμη εικόνα προορισμένη για κατανάλωση από τη μάζα; Σύμφωνα με τον Γκυ Ντεμπόρ οι πολιτικές διαμαρτυρίες κινδυνεύουν να είναι απλά ένα καλαίσθητο γεγονός, το οποίο θα παρακολουθείται παθητικά και θα πάψει να αποτελεί θεμέλιο ριζοσπαστικών κινημάτων και ακολούθως αλλαγών στην ιδεολογία του κοινωνικού συνόλου. Συνήθη ανησυχία συνιστά και η αποπολιτικοποίηση, η οποία ξεκινά εκεί που η μορφή υπερισχύει του περιεχομένου, με απόρροια την χρήση της τέχνης ως μέσο που αποσκοπεί στην προσωπική προβολή των καλλιτεχνών. Παρόλα αυτά, ακόμα και αν θεωρήσουμε δεδομένη την ισοπεδωτική παραδοχή της θεαματοποίησης και εμπορευματοποίησης, ο πυρήνας της πολιτικής τέχνης εξακολουθεί να μένει αναλλοίωτος και διεισδύοντας στη μαζική κουλτούρα συντελεί στην εκδημοκρατικοποίηση των κοινω-
ΣΥΝΟΜΙΛΟΥΜΕ...
57