Wykład
Odwiedzający o specjalnych potrzebach – Przedstawienie specyfiki grupy
Wykładowca:
-Dr Tomasz Michalik, Polskie Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej, Uniwersytet Warszawski
Dr Tomasz Michalik jest archeologiem i kognitywistą. W swoich badaniach związanych z niniejszą prezentacją zdecydował się połączyć obie dziedziny nauki, koncentrując się na wyzwaniach poznawczych związanych z ludzkim umysłem oraz wyzwaniach etycznych nauczania historii w miejscach reprezentujących skomplikowany bagaż dziedzictwa. Prezentację teoretyczną dra Michalika wzbogacały przykłady pochodzące z projektu, który współtworzył (Dziedzictwo dla Wszystkich. Wkład we włączenie osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi w archeologię). Odniósł się on do trzech głównych kwestii, z których pierwsza polegała na zdefiniowaniu i uzupełnieniu pojęcia niepełnosprawności. W drugiej części wykładowca omówił związek pomiędzy przeszłością a umysłem, jako że połączenie tych dwóch sfer stanowi podstawę historii (rozumianą jako wiedza). Jak pokazują badania, czas to pojęcie abstrakcyjne, które trudno ogarnąć umysłem, a które wydaje się niezbędne do zrozumienia skomplikowanego dziedzictwa miejsc pamięci. Ostatnim zaprezentowanym punktem był projekt badawczy, w ramach którego wykładowca doświadczył tego trudnego związku pomiędzy przeszłością a umysłem w przypadku osób niepełnosprawnych intelektualnie. Dla niego projekt ten stanowi punkt wyjścia do przemyślenia, w jaki sposób komunikować się z osobami cierpiącymi z powodu niepełnosprawności w miejscach pamięci.
Definicja niepełnosprawności lub bycia niepełnosprawnym wydaje się niejasna bądź zatarta. „Największą grupę niepełnosprawności stanowią niepełnosprawności fizyczne, następnie występują niepełnosprawności układu sercowo-naczyniowego, a następnie upośledzenia neurologiczne, zmysłów słuchu, wzroku itp.; niepełnosprawności intelektualne zajmują ostatnią pozycję. Najszerzej reprezentowana jest grupa osób z trudnościami w poruszaniu się”. Pod uwagę należy wziąć jednak także inny przejaw niepełnosprawności – niepełnosprawność subiektywną. „Nie każdy czuje się dobrze, nie każdy jest w stanie wypełniać codzienne obowiązki; takie osoby postrzegają siebie jako niepełnosprawnych, a instytucje państwowe nie zawsze takie postrzeganie respektują”. Definicja i kategorie niepełnosprawności ewoluują. Najważniejszą koncepcją naukową wchodzącą w skład tego zjawiska jest niepełnosprawność społeczna. W tym wypadku problem niepełnosprawności nie dotyczy ciała, ale środowiska społecznego i fizycznego pełnego przeszkód i barier. Lepiej rozumiejąc te niepełnosprawności oraz różne sposoby funkcjonowania i myślenia, a także różne odmiany zawarte w ich ramach, jesteśmy w stanie lepiej dostosować się do potrzeb i lepiej komunikować. „Osoby z niepełnosprawnościami muszą mieć zapewniony dostęp do wszystkich praw i wolności przysługujących człowiekowi, w tym dostęp do kultury, a zatem trudnego dziedzictwa związanego z eksterminacją”.
Dr Michalik przytoczył słowa filozofa Michela Foucault oraz stworzoną przez niego koncepcję heterotopii. Jest to miejsce spoza porządku społecznego. „W prawdziwym świecie marginalizujemy pewne osoby, osoby z niepełnosprawnościami. Musimy więc tworzyć miejsca, w których można przezwyciężyć takie bariery i w ten sposób zmienić porządek świata (innymi słowy: powinniśmy tworzyć heterotopie”).
Projekt „Trudne Proste Słowa” opracowany przez Muzeum Auschwitz-Birkenau z myślą o osobach ze specjalnymi potrzebami to pewnego rodzaju heterotopia, ponieważ funkcjonuje w oparciu o specyficzne założenia dostosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami intelektualnymi, poza utartym porządkiem społecznym, i zachęca te osoby do pozyskiwania wiedzy na różne sposoby dostosowane do ich możliwości. Czasem jednak heterotopia nie wystarczy. Potrzebujemy czegoś więcej. „Tworząc projekty edukacyjne musimy zmienić sposób myślenia, nasze postrzeganie świata. Uznałem, że wzorce hetero-poznawcze mogą stanowić wzorce myślenia, które oddalą nas od pewnych przyzwyczajeń i nawyków, jakie posiadamy. Ważne, byśmy potrafili zdystansować się w ramach projektów edukacyjnych od schematycznego i standardowego sposobu myślenia o przeszłości i historii”.