STUDIES ON THE ORIENTAL SOURCES AND HISTORIOGRAPHY IN ARMENIA (EARLY Ծր․Ամփ․վերջն1 a5

շարադրանք, որը մասնագիտական գրականութեան մէջ անուա- նուել է «Գրիգորի Վարք» (կամ պարզապէս «Վարք») եւ որի հա- յերէն բնօրինակն առայժմ չի յայտնաբերուած: Այդ ձեռագրերից առաջինը 1902 թ. Նիկ. Մառի յայտնաբե- րուածն էր Սինայի թերակղզու Սբ. Եկատերինէի վանքի մա- տենադարանի արաբական հաւաքածոյի հ մր 460 գրչագիր ժողո- վածոյում (Sin. Ar. 460), որի շարադրանքի տարբերութիւնն «ազ- գային» խմբագրութիւնից անմիջապէս արձանագրուեց զուգադիր ռուսերէն թարգմանությամբ 1905-1906 թ. այն հրատարակած յայտնի կովկասագէտ ակադեմիկոսի կողմից: 1946 թ. Յայտ- նաբերուեց եւ երախտաշատ Ժերար Գարիտի կողմից Հռոմում հրատարակուեց յունարէն «Վարք»-ը (դրա աշխարհաբար թարգ- մանութեան հրատարակութիւնը «Էջմիածին» հանդէսում 1966 թ. խնամքով կատարեցին ակադ. Հրաչ Բարթիկեանը եւ Արամ Տէր- Ղեւոնդեանը: Հետագայում Ժերար Գարիտի եւ Միշել Վան Էսբ- րուքի կողմից յայտնաբերուեցին ու հրատարակուեցին ասորերէն եւ քարշունի «Վարք»-երը («Վարք»-ի ասորական խմբագրութեան աշխարհաբար թարգմանութիւնը «Էջմիածին» հանդէսում 1987- 1989 թթ. ներկայացրեց Լեւոն Տէր-Պետրոսեանը)։ Շատ կարեւոր հանգրուան եղաւ Արամ Տէր-Ղեւոնդեանի կողմից Ագաթանգե- ղոսի արաբական խմբագրութեան նոր, ամբողջական բնագրի յայտնաբերումը Բեյրութում՝ Սինայի արաբական ձեռագրերի միկրոժապաւէնների շարքում (Sin. Ar. 455, ժողովածոյ, ԺԲ դար), որի՝ Նիկ. Մառի մօտ պակասող սկզբնամասի էջերը հրատարա- կուեցին ՊԲՀ-ում, 1973 թ.։ Ա. Տէր-Ղեւոնդեանի ուսումնասիրութիւնները նաեւ ցոյց տուեցին, որ Ագաթանգեղոսի երկի նոր խմբագրութիւնների ի յայտ գալուց յետոյ ապացուցւում է Մովսէս Խորենացու տե- ղեկութիւնների հաւաստիութիւնն այն դէպքերում, երբ նա յղում է կատարում Ագաթանգեղոսին, սակայն ազգային տարբերակում տուեալ սիւժէները բացակայում են։ Իսկ այժմ այդ յղումները հաստատւում են, օրինակ՝ Հռոմի Սեղբեստրոս պապի եւ Սբ. Թադէոս առաքեալի սիւժէների յիշատակութեան առումով։ 59

STUDIES ON THE ORIENTAL SOURCES AND HISTORIOGRAPHY IN ARMENIA (EARLY Ծր․Ամփ․վերջն1 a5 | страница 59