STUDIES ON THE ORIENTAL SOURCES AND HISTORIOGRAPHY IN ARMENIA (EARLY Ծր․Ամփ․վերջն1 a5 | Page 44
մանյան կայսրության պատմության նոր և համապարփակ դա-
սագիրք պատրաստելը։ Այդպիսի պատմության ստեղծման հիմ-
նական նպատակներից էին հայտարարվում պետության բոլոր
«էլեմենտների»՝ (unsurlar - խոսքը կայսրության տարածքում
բնակվող տարբեր ժոդովուրդների մասին է) մեկը մյուսին ճա-
նաչելը, իրար նկատմամբ անվստահության և ատելության
(nefret) հաղթահարումը, «գիտելիքների հորիզոնի ընդլայնումը»:
«Ընկերության» ստեղծման մասին հռչակագրում նշվում էր նաև,
որ միմյանց և ընդհանուր պատմությանը հաղորդակից լինելով՝
կայսրության տարբեր ժողովուրդները կգիտակցեն մի պետու-
թյան մեջ միահամուռ ուժերով գոյատևելու անհրաժեշտությունը
և սեր կտածեն ընդհանուր օսմանյան հայրենիքի (vatan-i müşte-
reke) հանդեպ: Սա, անշուշտ, այն ժամանակվա պաշտոնական
գաղափարախոսության՝ օսմանիզմի դրսևորումն էր, գաղափա-
րախոսություն, որով իշխանությունները փորձում էին փրկել
ազգային-ազատագրական շարժումներից մասնատվող օսման-
յան բռնապետությունը:
Կազմակերպության նախագահ, օսմանյան վերջին տարե-
գիր (վաքաինյուվիս) Աբդուրրահման Շերեֆի համոզմամբ, Օս-
մանյան կայսրության համապարփակ պատմություն գրելու հա-
մար անհրաժեշտ էր օգտագործել ոչ միայն թուրքական աղբյուր-
ներ, այլ նաև բյուզանդական և հայկական, քանի որ իր մտա-
հղացմամբ շարադրանքը պետք էր սկսել այն ժամանակաշրջա-
նից, երբ թյուրքերը Անատոլիայում հիմնում են առաջին պետու-
թյունը (սելջուկներ) և, բնականաբար, առնչվում են «այլ ժողո-
վուրդների պետական միավորումների հետ»: «Ընկերության» աշ-
խատանքների մեջ ներգրավվեցին նաև ոչ թուրք մասնագետներ՝
Խորհրդարանի պալատի անդամ սերբ Իսկանդեր Յանկո Հուջին,
մեջլիսի պատգամավոր հույն Կաոոլիդին, Մուտավիդիս Քրիս-
տովուլուսը, հայ լրագրող, «Սաբահ» թերթի խմբագիր Տիրան Քե-
լեքյանը :
«Մեջմուա»-ի ամբողջական տեսությունը թույլ է տալիս
աներկբա արձանագրել, որ ոչ թուրք հեղինակների ներկա-
44