tmerrshëm, një dëshpërim aq i tërbuar sa nuk mund ta fshihte. Ndoshta i shoqi pati dyshime, ndoshta e
dinte që vajza nuk mund të kish lindur prej tij! Ai ia mbylli derën atij që mendohej të ishte babai i vërtetë
dhe ia largoi fëmijën që e rriti në fshehtësi.
Dhe shumë vite kaluan.
Pjer Marteli harroi, ashtu siç harrohet gjithçka. U bë i pasur, por nuk dashuroi më e as u martua. Jeta e
tij ishte si e të gjithëve, jetë e një njeriu të gëzuar e të qetë. Asnjë lajm nuk i erdhi më prej burrit që kish
gënjyer, as prej vajzës që mendonte se ishte e tij.
Mirëpo, një mëngjes mori një letër nga dikush që nuk i bëhej shumë vonë, që rastësisht e vinte në dijeni
për vdekjen e kundërshtarit të tij të vjetër dhe një valë turbullimi, një lloj pendimi e pushtoi, Ç’kish
ndodhur me këtë fëmijë, fëmijën e tij? Nuk mund të bënte asgjë për të? Filloi të pyeste poshtë e përpjetë.
Ajo na ishte marrë nga një teto dhe ishte e varfër, e varfër gjer në mjerim.
Donte ta shihte e ta ndihmonte. Kështu, u paraqit para të afërmes së vetme të jetimes.
Emri i tij nuk zgjoi asnjë lloj kujtimi. Ishte gati dyzet vjeç dhe ende ngjante si djalë i ri. E pritën mirë,
edhe pse nuk guxoi të thoshte se kish njohur të ëmën e vajzës, se mos jepte shkas për lindjen e ndonjë
dyshimi.
Por ja, sapo ajo hyri në sallonin e vogël ku ai priste me padurim ardhjen e saj, u drodh nga një e papritur
plot llahtari. Ishte ajo! tjetra! e vdekura!
Kish po atë moshë, po ato sy, po ato flokë, po atë shtat, po atë buzëqeshje, po atë zë. Vegimi kaq i plotë i
pushtoi mendjen; nuk dinte më asgjë, e kishte humbur; e gjithë dashuria e stuhishme e asaj kohe valonte
në fund të zemrës së tij. Edhe ajo ish gazmore dhe e thjeshtë. Menjëherë u bënë miq dhe shtrënguan
duart.
Kur u kthye në shtëpi vuri re se plaga e vjetër ish hapur sërish dhe qau i përhumbur me kokën mes
duarve, qau për tjetrën, i pushtuar prej kujtimeve, i ndjekur nga fjalët aq të njohura që ajo thoshte, i
damkosur përsëri me një dëshpërim pa shpëtim.
Pas kësaj vizitonte shpesh shtëpinë ku banonte vajza e re. Nuk mund të rrinte më pa të, pa bisedat
e qeshura, pa zhurmën e fustanit të saj, pa tingullin e fjalëve. Tashmë në mendimet dhe në zemrën e
vet ngatërronte të zhdukurën me të gjallën, harronte largësinë, kohën e kaluar, vdekjen, dashuronte
përditë e më shumë tjetrën në atë aty, dashuronte atë aty në kujtim të tjetrës duke mos kërkuar më të
kuptonte, të dinte, duke mos e pyetur më as veten nëse ajo mund të ish e bija.
Por ndonjëherë pamja e atij mjerimi ku jetonte ajo të cilën ai adhuronte me këtë pasion të dyfishtë, e
turbullt dhe e pakuptueshme për atë vetë, e torturonte tmerrësisht.
Ç’mund të bënte? T’i jepte pará? Po me ç’emër? Me ç’të drejtë? Të luante rolin e kujdestarit? Ai dukej gati
në të njëjtën moshë, do ta ngatërronin me të dashurin e saj. Të martohej me të? Ky mendim që buroi
papritmas në shpirtin e tij, e tmerroi. Pastaj u fashit. Kush mund ta donte atë? Ajo s’kish asgjë, po asgjë
fare.
Tetoja e shihte tek vinte, duke e kuptuar mirë që ai e donte këtë fëmijë. Dhe ai priste. Po çfarë? E dinte
vallë?