ORIENTAL STUDIES IN ARMENIA VOLUME 3 Արևելագիտությունը Հայաստանում, հատոր 3 | Page 151

արքունիքում զբաղեցրած պատվո աստիճանի, իսկ երկրորդ ցուցակում`
ըստ իրենց տարիքի 1 :
Տաբարին Որմիզդ-Արտաշիրի մասին հաղորդում է. «Երբ Արտա-
շիրը վախճանվեց, և թագավորական իշխանությունն անցավ Շապուհին,
նա Որմիզդին նշանակեց Խորասանի նահանգապետ և ուղարկեց այն-
տեղ: Որմիզդը վարեց ինքնուրույն քաղաքականություն, իրեն ենթարկեց
հարևան երկրամասերի ժողովուրդների տիրակալներին և իրեն դրսևորեց
որպես միանգամայն հպարտ և շնորհալի կառավարիչ» 2 : Ակնհայտ է, որ
հեղինակն այստեղ շփոթել է պարսից գահաժառանգի կառավարած երկրի
անունը` Հայաստանի փոխարեն նշելով Խորասան անունը: Այդ շփոթն
ակնհայտ է դառնում նաև նրանով, որ IIIդ. առաջին կեսին Սասանյանների
արտաքին քաղաքականության արևմտյան ուղղվածության պայմաններում
պարսկական զորքի ռազմավարական հենակետի դերը վերապահված էր
ոչ թե Երանշահրի արևելքում տարածվող Խորասանին, այլ Հռոմեական
Արևելքի և Արշակունիների հայկական պետության գլխին կախված
հարավհայկական գավառներին: Սակայն տվյալ դեպքում կարևոր է այն,
որ Տաբարին, հստակ նշելով Որմիզդ-Արտաշիրի նշանակման ժամանակը
(Արտաշիր I-ի մահ (242թ.) = Շապուհ I-ի միանձնյա գահակալություն =
Որմիզդ-Արտաշիրի նշանակում), նաև համակցում է վերջինիս գահաժա-
ռանգի կարգավիճակը նրա իրականացրած ռազմավարչական գործա-
ռույթների հետ:
«Անիշխանության ժամանակ»-ի սկիզբը
IIIդ. 40-ական թվականներից Հռոմի դեմ պայքարում պարսիկները
փոխեցին իրենց ռազմավարությունը: Նախկին միամյա արշավանքների
փոխարեն պարսկական զորքերը սկսեցին տարբեր ուղղություններով
ծավալել տևական ռազմական գործողություններ: Այս փոփոխությունը
Որմիզդ-Արտաշիրին դարձրեց Շապուհ I-ի նվաճողական քաղաքականու-
թյան կենտրոնական դեմքերից մեկը` նրան ընձեռելով ինքնուրույնություն
և նախաձեռնություն:
Ինչպես երևում է, առաջին հերթին նրա ուսերին է դրվել 244թ.
Միսիխիսի պայմանագրով Մեծ Հայքի պարսկա-հռոմեական բաժանման
իրագործման խնդիրը, մի պայմանագիր, որը Հայաստանի և Միջագետքի
քարտեզը խմբագրել էր հօգուտ Սասանյանների, բայց գործնականում
մնացել էր անկատար մի կողմից` հայոց արքա Տրդատ II-ի դիմադրության,
1
2
Weber 2007: 387-418; Shayegan 2004: 462.
al-Tabarī 1999: 41-42.
151