530
BÖLÜM 18 • KALSİYUM-FOSFOR METABOLİZMASI VE VİTAMİN D İLE İLİŞKİLİ HASTALIKLAR
ekil 3: Plazma iyonize kalsiyum konsantrasyonunun iç-dengesi (37)
Şekil 2. Plazma iyonize kalsiyum konsantrasyonunun iç-dengesi (37). Negatif geri-bildirim döngüsü, eş-zamanlı kan fosfat
Negatif geri-bildirim döngüsü, e -zamanl kan fosfat düzeyleri üzerinde normalin üzerinde
düzeyleri üzerinde normalin üzerinde artış olmaksızın kan Ca+2’unu normale düşürür
+2
art olmakszn kan Ca ’unu normale dü ürür
salgılanımını derhal baskılanır; distal böbrek tubulunsuretiyle kalsitriol sentezini uyarır. PTH, Na+-HPO4 birdaki CaSR etkinleştiğinde glomerülden süzülen kalsilikte-taşıyıcı proteini kodlayan genin ifadesini azaltarak
Fosfat
yumun geri-emilimi azalır ve idrarla kalsiyum atılımı
böbreğin proksimal ve distal tubuler fosfat geri-emilimiVücut fosfatnn %85’i hidroksiapatit olarak kemikte depo eklinde bulunur. Kalan ksm
artar; tiroid bezinden kalsitonin salınır. Serum iyonize
ni baskılayarak fosfatın idrarla atılımını artırır.
hücre içinde (sitozolde veya inorganik fosfat esterleri ve tuzlar yarılanma süresi yaklaşık zar
eklinde mitokondride,
kalsiyum düzeyi düştüğünde, CaSR aracılığı ile sinyal
Dolaşımdaki PTH1-84’ün
fosfolipidleri ve fosforileböbreklerdenara bile iklerin yapsnda), bir şekilde karaciğerde metametabolik
interstisiyel sv veya serumda
azalır—dolayısı ile PTH salgılanımı ve
olarak 2 dakikadır. Hızlı
+2
(%0,1)tubuler geri-emilimi artar; osteok- HPObolize edilirPO4- (%55), proteinlere ba l (%10) veya
[serbest ortofosfat anyonlar
ve H2 ve böbreklerden atılır.
4
süzülen kalsiyumun
kalsiyum, magnezyum veya sodyum ile tümle yapımı üzerinde; hipofosfatemi bağımsız ve içi
lastik kemik rezorpsiyonu etkinleşir; 1,25 dihidroksivi PTH ik (%35) halde] bulunur (1,11). Hücre
sitozolik serbest fosfat düzeyi, yakla
tamin D3 (kalsitriol) sentezi ve kalsiyumun barsaktan k olarak serumdaki kadar, yani 3–6 mg/dL’dr. Fosfat;
doğrudan baskılayıcı etki, hiperfosfatemi ise artırıcı etki gösterir. Kronik böbrek yetmezlikli asitler, enerji
emilimi artarhücresel ve hücre içi zarlarn fosfolipidleri, ribonükleik ve deoksiribonükleik hastalarda
(Tablo 2). CaSR, PTH salınımı ve dolayısı
üreten ATP ve hücre içi sinyal ileti uzun süreli hiperfosfatemi paratiroid bez hiperplaziile iyonize kalsiyum düzeyi üzerine dakikalar içinde et- sisteminin ayrlmaz ve kesinlikle gerekli bile enidir
sine katkıda bulunabilir. Kalsitriol; PTH transkripsikide bulunur. Bu bütünleşmiş hormonal cevap, serum
(2,33).
yonunu doğrudan engeller, CaSR ve VDR ifadelerini
kalsiyumunu normalleştirir; sağlıklı kişilerde total kalSerum fosfat düzeyi; besinlerle alm, barsaktan emilim, bo altm ve böbrek tubuler
denetler ve paratiroid hücrelerin proliferasyonunu
siyum düzeylerinin nispeten dar fizyolojik ~%10’luk
geri-emilim mekanizmalar ile düzenlenir; ya , cinsiyet, büyüme hz, bezdeki ve serum
diyet VDR
azaltır. Kronik hipokalsemi, paratiroid
sınırlar içerisinde tutulmasına yardım eder.
kalsiyum düzeyleri ile de i ir (1,52).
sayısını azaltarak PTH transkripsiyonu üzerinde fosfatn
PTH, 25-hidroksivitamin D3- 1a-hidroksilaz enzimi- Bütün hücrelerde ve besinlerde bulundu u için,kalbesinsel eksikli i nadirdir. Diyetsel fosfatsitriolün baskılayıcı etkilerinin üstesinden gelir. Hipoemilimi, özellikle duodenum ve jejunumun frçams
ni kodlayan genin böbrek tubulundeki ifadesini artırmak
kenarndan olur. Fosfor, hem luminal fosfor konsantrasyonu ile ba lantl olarak pasif
paraselüler difüzyon, hem de kalsitriol ile uyarlan etkin transselüler mekanizmalar ile emilir.