BÖLÜM 15.5 • NEONATAL DİYABET
467
Tablo 2. Kalıcı neonatal diyabette genotip – fenotip ilişkisi
Gen
Etkilenen protein Sıklık
Başlangıç
yaşı
Kalıtım
tipi
Tedavi
KCNJ11
Kir6.2
% 30-50
1-3 ay
Sp/ OD
Çoğu vakada Vakaların %20’si DEND sendromu
SU etkili
ABCC8
Sülfonilüre
reseptör-1
% 13
1-3 ay
Sp/ OD, OR Çoğu vakada SU etkili
INS
Proinsülin
% 16
1-3 ay
Sp/ OD, OR İnsülin
_
GCK
Glukokinaz
Nadir
Hayatın
ilk günleri
OR
İnsülin
_
PDX1
Pankreatik
ve duodenal
homeobox1
Nadir
Hayatın
ilk günleri
OR
İnsülin
Çoğu vakada pankreas hipoplazi
veya aplazisi
PTF1A
Pankreas
transkripsiyon
faktör 1A
Nadir
Hayatın
ilk günleri
OR
İnsülin
Çoğu vakada pankreas hipoplazi
veya aplazisi
FOXP3
Forkhead
box 3
Nadir
Hayatın
ilk günleri
X’e bağlı
İnsülin
İmmün disregülasyon,
poliendokrinopati, enteropati, IPEX
sendromu
EIF2AK3
Translasyonu
başlatan faktör 2alfa kinaz 3
Nadir
3 ay
OR
İnsülin
Wolcott-Rallison sendromu
(skeletal displazisi ve karaciğer
disfonksiyonu
GLIS3
Kruppel-like
zinc finger
transkripsiyon
faktör3
Nadir
Hayatın
ilk günleri
OR
İnsülin
Doğumsal hipotiroidizm, doğumsal
glokom, kc fibrozisi, polikistik
böbrekler
SLC2A2
(GLUT2a)
Glukoz transporter Nadir
member 2
Hayatın
ilk günleri
OR
İnsülin
Glikojen depo hastalığı tip XI
SLC19A2
Thiamin
transporter
member 2
Nadir
Hayatin ilk
aylarından
adolesan
yaşa kadar
OR
İnsülin
Megaloblastik anemi, sensörinöral
işitme kaybı
Nadir
Hayatın
ilk günleri
OR
İnsülin
İntestinal atrezi, safra kesesi
hipoplazisi
RFX6
eklendiğinde insülini tamamen kesmek söz konusu olmasa da doz azalması sağlanmaktadır.
GCK gen mutasyonlarının neden
olduğu kalıcı neonatal diyabet:
Kalıcı neonatal diyabet nedenleri içinde glukokinaz
(GCK) gen mutasyonları nadirdir. Glukokinaz enzimi
pankreas β-hücrelerinde glukozun glukoz 6-fosfata dönüşümünü sağlayan, ATP sentezinde ve insülin sekresyonunda regülatör fonksiyonu olan bir enzimdir. GCK
geninin heterozigot fonksiyon kaybı ile seyreden mutasyonları hafif açlık hiperglisemisi ile seyreden MODY
tip 2’den sorumlu iken homozigot inaktive edici mutasyonları kalıcı neonatal diyabete neden olur (7-9). GCK
geninin aktive edici mutasyonlarında ise doğumsal
Diğer özellikler
hiperinsülinizm saptanır (10). Bugüne kadar GCK gen
mutasyonu nedeniyle bildirilen kalıcı neonatal diyabetli vakaların sayısı azdır. Tüm vakalarda düşük doğum
ağırlığı saptanır. Aşikar hiperglisemi ilk günlerde ortaya
çıkar ve bazı vakalarda ketoasidoz bildirilmiştir.
Kalıcı neonatal diyabetin diğer
nedenleri
PDX1 (IPF1), PTF1A, NEUROD1, RFX6 pankreas
farklılaşmasında rol alan genler olup mutasyonlarında pankreas aplazisi ve hipoplazisi ortaya çıkmaktadır.
PTFA1 ve NEUROD1 gen mutasyonlarında nörogelişimsel bozukluklar, RFX6 gen mutasyonlarında ise intestinal atrezi ve safra kesesi hipoplazisi, pankreas gelişim bozukluklarına eşlik etmektedir.