BÖLÜM 6.2
ERKEN PUBERTE
Prof. Dr. Gönül Öcal
Sekonder cinsiyet özeliklerinin belirginleştiği yaşın, bu
özelliklerin normal popülasyonda görülmeye başladığı
yaş ortalamasından 2.5 standart sapmadan (SD) daha
öne kayması erken puberte olarak yorumlanmaktadır
(1-17). Bu sınır yakın zamana dek kızlar için 8 yaş, erkekler için 9 yaş olarak bilinmekte iken, gözlemler bu
yaşın daha erkene kaydığını göstermektedir (1-6). Günümüzde düzelen sosyo-ekonomik ve beslenme koşullarına paralellik göstererek normal puberte daha küçük
yaşlarda başlamaktadır. Pubertenin başlaması tanımında kızlarda Tanner evre II meme gelişimi, erkeklerde testis volümünün 4 ml’nin üstüne çıkması esas
alınmaktadır. Tanımlamalarda pubertal evrenin derecesi ve bulguların ilerleme hızı da dikkate alınmalıdır.
Rosenfeld ve arkadaşları pubertal evreyi dikkate alarak
kızlarda meme gelişiminin 8 yaştan, pubik kıllanmanın
8.5 yaşından, menarşın 9.5 yaşından önce başlamasını erken puberte olarak tanımlamaktadır (9). Styne
ve arkadaşları erkeklerde P2 puberteye 9 yaşından, P3
puberteye 10 yaşından önce ulaşmayı erken puberte
olarak değerlendirmektedirler (8). Son yıllarda pubertal bulgular kızlarda 7 yaşından, erkeklerde 9 yaşından
önce başlamışsa erken puberte; kızlarda 7-8 yaş arasında, erkeklerde 9.5-10.5 yaş arasında başlamışsa erkene
kaymış puberte (gri bölge) olarak adlandırılmaktadır
(6,10,11,16,17). Erkene kaymış (erkence) puberte parafizyolojik bir durum olarak kabul edilmekte, olguların
yakın izlemi önerilmektedir.
Erken puberte gonadotropin bağımlı erken puberte
(gerçek erken puberte, santral erken puberte, komplet erken puberte) ve gonadotropin-bağımlı olmayan
erken puberte (yalancı erken puberte, periferik erken
puberte, inkomplet erken puberte) olmak üzere iki ana
gruba ayrılmaktadır (9,10,17). Prematür telarş ve prematür adrenarş normal varyant erken puberte olarak
adlandırılmaktadır. Prematür menarş daha önceleri
normal varyant grup içinde ele alınıyorsa da bu listeden çıkarılmıştır (9,17). Pubertal jinekomasti ise bazı
kitaplarda normal varyant puberte içinde yer almakta
ise de bu durumun bir erken puberte varyantı olarak
ele alınması tartışılabilir (9,17). Erken puberte nedenleri Tablo 1’de verilmiştir.
Tablo 1. Erken puberte nedenleri
I. GONADOTROPİN BAĞIMLI
(Komplet -Gerçek, Santral)
• İdiyopatik (sporadik, ailesel)
• Organik
• Kraniyal tümörler (optik glioma, astrositoma ve
diğerleri)
• Hipotalamik hamartom
• Statik ensefalopati (post enfeksiyöz, postanoksik,
posttravmatik)
• Granülomatöz lezyonlar
• Yapısal anomaliler (septa-optik displazi, hidrosefali,
meningomiyelosel)
• Nörokütanöz sendromlar (tuberoskleroz,
nörofibromatoz)
• Hipotiroidi
• Düşük doz kraniyal ışınlama
• Dismorfik sendromlar (Kabuki make-up S., RusselSilver S., Williams S.)
• Nonketotik hiperglisinemi
II. GONADOTROPİN BAĞIMSIZ ERKEN PUBERTE
(Yalancı-Periferik Erken Puberte)
III. KOMBİNE ERKEN PUBERTE
IV. NORMAL VARYANT PUBERTE
• Prematür Telarş
• Prematür Pubarş
• Jinekomasti?
151