80
BÖLÜM 4 • NORMAL CİNSİYET GELİŞİMİ VE CİNSİYET GELİŞİM BOZUKLUKLARI
nadların ve böbreklerin gelişimi için gereklidir. Ürogenital köprüde, çölomik epitelde, daha sonra da Sertoli
ve granüloza hücrelerinde eksprese edilmektedir. WT1
gen mutasyonunda gonadal disgenezi, Wilms tümörü,
glomerüler mezengial skleroz görülebilmektedir (4,5).
SF1 ise gonadal köprü, adrenal bez, hipotalamus
ve hipofizde eksprese edilen bir nükleer reseptördür.
Adrenal bezlerin, gonadların ve ventromedial hipotalamusun gelişimi; gonadotropların normal işlevi için
gereklidir. Farklı gen ve proteinler tarafından düzenlenir. Heterozigot SF1 gen mutasyonlarında, XY bireyde
cinsiyet değişimi, XX bireyde over yetmezliği, her iki
cinsiyette sıklığı az olmak üzere adrenal yetmezlik görülebilir (6).
Gonadların gelişiminde bir sonraki basamak primordial germ hücrelerinin göçüdür. Allantois tabanındaki yolk kesesinde, 4. haftanın sonunda belirmeye
başlayan primordial germ hücreleri, ürogenital katlantıya göçleri sırasında çoğalmaya devam ederler. Bu
sırada stem cell (kök hücre) faktöre (SCF) gereksinim
vardır. Germ hücrelerinin göçü ve genital köprüde kolonize olması için ayrıca stromal hücre kaynaklı faktör
1 (SDF1=CXCL12) ve reseptörü olan CXCR4, fibronektin gibi faktörlerin de ortamda olması gereklidir
(7). Germ hücreleri yerleştikten yaklaşık bir hafta sonra, gonad bipotansiyel özelliğini kaybetmeye başlayacak, testis ya da overe farklılaşacaktır. Ara mezodermden bipotansiyel gonad gelişimine kadar hem XX hem
de XY gonadda pek çok gen benzer düzeyde eksprese
edilmektedir (Şekil 1).
ERKEK YÖNÜNDE CİNSİYET GELİŞİMİ
Testis farklılaşması
Bipotansiyel gonad testis yönünde gelişecekse 5. haftadan sonra seminifer tubuluslar belirginleşir. Germ
hü