BÖLÜM 4.1
NORMAL CİNSİYET GELİŞİMİ
Prof. Dr. Zeynep Şıklar
Heterozigot SF1 gen mutasyonlarnda, XY bireyde cinsiyet de i imi, XX bireyde over
yetmezli i, her iki cinste skl az olmak üzere adrenal yetmezlik görülebilir (6).
Normal cinsiyet gelişimi, kromozomal yapının belirlederm tabakasının üzerinde ürogenital katlantı (ridge)
diği genetik cinsiyet varlığında önce primitif gonaddan
gelişir. Ürogenital katlantının kalınlaşması ile
Gonadlarn geli iminde bir sonraki basamak primordial germ hücrelerinin göçüdür. yaklaşık
over veya testis gelişimi, daha sonra da iç ve dış genital
birinci aydan sonra ilk gonad belirir (2). Bipotansiyel
yapıların farklılaşması aşamalarını içermektedir. Gogonad önceleri yoğun ba layan primordial germ
Allantois tabanndaki yolk kesesinde, 4. haftann sonunda belirmeyeolarak somatik hücrelerden oluşnadların oluşumuna kadar olan evre “cinsiyet belirmaktadır. Mezodermden kaynaklanan çölomik epitel
lenmesi” (sex determination), katlantya göçleri srasnda hücreleri ve ürogenital katlantıdaki mezenşimal epitel
hücreleri, ürogenital iç ve dış genital yapının
ço almaya devam ederler. Bu srada stem cell
tamamlanması ise “cinsiyet farklılaşması” (sex diffehücreleri somatik hücreleri oluştururlar. Çölomik epi(kök hücre) faktöre (SCF) (1).
rentiation) olarak tanımlanmaktadır gereksinim vardr. Germ hücrelerinin göçü ve genital köprüde
telden gelen hücreler daha sonra germ hücrelerini sararak testiküler kordları meydana getirecektir (3).
kolonize olmas için ayrca stromal hücre kaynakl faktör 1 (SDF1=CXCL12) ve reseptörü olan
Ürogenital katlantının gelişiminde çeşitli transkripsiyon faktörlerinin rolü
CİNSİYETİN BELİRLENMESİNDE ortamda olmas gereklidir (7). Germ son yıllarda daha iyi anlaCXCR4, fibronektin gibi faktörlerin de
hücreleri
şılmaya başlanmıştır. Bu faktörler arasında LHX1 (LIM
İLK ADIM: BİPOTANSİYEL
homeobox gen1), kaybetmeye ba layacak,
GONADIN GELİŞİMİ bir hafta sonra, gonad bipotansiyel özelli iniLHX9, EMX2, PAX2, CBX2, ATRX,
yerle tikten yakla k
insülin reseptör (Ir), insülin büyüme faktörü reseptörü
1 (Igfr1), WT1 (Wilms tümör imine kadar XX
Bipotansiyel gonadınovere veya over yönünde gelişim
testis farklla acaktr. Ara mezodermden bipotansiyel gonad gelisupresor gen 1) ve SF1
testis ya da
(steroidojenik faktör 1) sayılabilir (4). WT1 geni gosürecidir. Embriyonik dönemde ilk olarak, ara mezohem XY gonadda pek çok gen benzer düzeyde eksprese edilmektedir ( ekil 1).
Mezonefroz
Gonad
Bipotansiyel
gonad
Ara
(intermediyal)
Mezoderm
PAX2
EMX2
LHX1
Ürogenital
köprü
SF1
WT1
LHX9
GATA 4
IR, IRR
Şekil 1. Cinsiyetin Belirlenmesinde ilk evre: Ara mezodermden bipotansiyel gonad gelişimi.
WNT4
ekil 1. Cinsiyetin Belirlenmesinde ilk evre: Ara mezodermden bipotansiyel gonad geli imi
79
ERKEK YÖNÜNDE C NSEL GEL ME: