19
Çölyak Hastalığına Güncel Yaklaşım
19
Çölyak hastalığı( Gluten Hassasiyeti) hem çevresel( gluten) hem de genetik faktörlerin( HLA ve non-HLA) etkisi sonucu oluşan ve sık görülen bir hastalıktır. Prevalansı dünyanın çeşitli yerlerinde % 0.5-1 arasında değişmektedir. Ortak HLA tipinden ötürü diyabet ve otoimmün hastalıklar ile beraber görülme riski artmaktadır. Gliadin epitelin bazal yüzeyine ulaşır ve direk immun sistemle etkileşir. Tanısal olarak hem tipik( ishal, yağlı dışkı, kilo kaybı vs.) hem de atipik bulgularla( anemi, osteoporoz, dermatitis herpetiformis, nörolojik problemler vs.) açığa çıkabilir. Biyopside ince bağırsak atrofisine eşlik eden pozitif anti-tissue transglutaminaz antikoru ya da antiendomisyal antikoru ile tanı koyulur. Günümüzde tek tedavi yaklaşımı yaşam boyu glutensiz beslenmedir( 1). Özellikle atipik semptomların çölyak hastalarının % 50’ sinde görülmesi, tanısının günlük pratikte atlanmasına, belirtileri oluşturan esas nedenin tespitinden ziyade semptomatik tedavi verilmesine neden olmaktadır. Bu yazıda sorularla çölyak hastalığı hakkında genel bir bilgi derlemesi yapmayı ve farkındalığı arttırmayı amaçladım.
Gluten nedir? Hangi besinlerde bulunur?
Gluten, gliadin ve gluteninden oluşan buğday, arpa ve çavdarda bulunan bir proteindir.
Gluten’ in bağırsak mukozası ile ilişkisi nasıldır?
Gluten Çölyak hastalığında adaptif immün yanıt üzerinden etkisini göstermektedir. Aynı zamanda bağırsak mukozası üzerindeki direk( innate) etkisi de mevcuttur. Gluten T hücre yanıtını uyarır, sitokin üretimini arttırır( 1). Gliadin villöz atrofiye neden olmakta ve gluten alımını takip eden 2-3 saat içinde intraepitel lezyonları arttırmaktadır.
Gliadin peptidleri artmış zonulin salınımına bağlı olarak paraselüler sıkı bağlantılarla enterositlerin içine girerek 19 mer gliadinin kemokin( C-X-C motif) reseptor 3( CXCR3) reseptorüne bağlanarak ya da transsitoz ve ya transferrin reseptor CD71 aracılı salgılayıcı IgA’ nın retrotranssitozu ile mukoza bütünlüğünün bozulmasına neden olur. Doku transglutaminazı( tTG) deamine olur ya da 33 mer gliadin ile çapraz bağlanarak antijen sunucu hücrelerin human leukocyte antigen( HLA)-DQ2 ya da-DQ8 molekülleri tarafından tanınmasını sağlar. Antijen sunucu hücreler toksik peptidi CD4 + T hücrelerine sunar. Aktive edilmiş glutene karşı