Moderator: Dr. Teresa Wontor-Cichy, Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau, Polska
Panel składał się z czterech odrębnych prezentacji najnowszych badań ekspertów z różnych dziedzin wiedzy, dotyczących rozmaitych grup Ofiar prześladowań nazistowskich, ze szczególnym uwzględnieniem historii i narracji, które w przeszłości były marginalizowane lub zapomniane. Prezentacje miały formę krótkich wykładów, które obejmowały zwięzły przegląd badań,
a następnie dyskusję z uczestnikami. Główną ideą wykładów była refleksja nad zastosowaniem nowych paradygmatów w tradycyjnych badaniach naukowych, rzucających światło na dotychczas pomijane aspekty studiów nad Holokaustem.
Dr Markéta Hajská jest pracowniczką naukową w Instytucie Etnologii oraz Studiów Środkowoeuropejskich i Bałkańskich na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Karola (CUNI), gdzie uzyskała stopień doktora z etnologii. Jej badania koncentrują się wokół historii Romów
w Czechosłowacji, migracji Romów, kontaktów wewnątrz- i międzyetnicznych oraz Romów
wołoskich. Od 2014 roku dr Hajská pracuje jako badaczka i wykładowczyni w Seminarium Studiów Romskich Uniwersytetu Karola. W latach 2019-2023 uczestniczyła w projekcie „Ludobójstwo, powojenna migracja i mobilność społeczna: splątane doświadczenia Romów i Żydów”, skupiając się w nim na historii Romów wołoskich w Czechosłowacji w okresie przedwojennym
i powojennym. Należy również do czeskiego zespołu koordynującego prace Studiów Romskich Uniwersytetu Karola i bilateralnego projektu ROCIT dotyczącego niedawnej migracji ukraińskich Romów po rosyjskiej inwazji na Ukrainę w 2022 roku.
Dr Markéta Hajská omówiła rozległą działalność badaczy i badaczek z Katedry Studiów Romskich, dzieląc się spostrzeżeniami z ponad 25 lat doświadczenia w tej dziedzinie. Ich praca koncentruje się przede wszystkim na historycznym kontekście Romów, szczególnie w Czechach. „To multidyscyplinarne podejście do historii Romów i Sinti wyróżnia nas na tle innych placówek
z całego świata. Obejmuje ono antropologię, historię, politologię, folklorystykę, dużą wagę przywiązujemy też do dziedziny filologii, czyli języka”. Kluczowe inicjatywy obejmują działania mające na celu tworzenie materiałów edukacyjnych i wspieranie dyskusji akademickich w celu pogłębienia świadomości historii oraz kultury Romów i Sinti.
Dr Hajská mówiła o wyjątkowych wyzwaniach, z jakimi borykają się naukowcy badający historię Romów, w szczególności o skrajnym niedoborze materiałów źródłowych tworzonych przez Romów. Badaczka zwróciła uwagę również na fakt, iż „badania nad historią Romów do dziś są prowadzone bardzo tendencyjnie, z perspektywy naukowców nienależących do społeczności romskiej”. Badania dr Hajskiej dotyczą Romów z ludu Lovara, zwanego też Vlax, grupy, która w XIX wieku wyemigrowała z Rumunii na Słowację, a następnie do Czech. Wyniki badań wskazują, że podczas wojny grupę tę spotkał inny los niż wielu prześladowanych Romów, co znacząco zmienia ich reprezentację w statystykach Ofiar i rodzi pytania dotyczące ich historii, a także historii innych podgrup dotkniętych ludobójstwem.
WYKŁADY EKSPERCKIE