MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | Page 249
առկա վիճակը։ Ազգերի լիգան դեկտեմբերի 22-ին ստեղծեց դիտորդա-
կան հանձնաժողով՝ նորվեգացի Հանս Հոլստադի, հոլանդացի գեներալ
Լ. Կարոնի և շվեյցարացի Շառլ դը-Վաթթենվիլի մասնակցությամբ 20 ։
1936 թ. դեկտեմբերի 30-ին դիտորդները հասան Անկարա, իսկ Նոր
տարվա նախաշեմին հասան Հալեպ, այնուհետև անմիջապես ուղևոր-
վեցին Անտիոք։ Նրանք հինգն էին՝ երեք դիտորդներն ու անձնակազմի
երկու ներկայացուցիչները (Ազգերի լիգայի քարտուղարության ան-
դամներ նորվեգացի Փեթեր Անկերը և շվեցարացի Չարլզ Մոտիերը):
Այդ ընթացքում բարձր կոմիսար Մարտելը, հանդիպելով սիրիական
ղեկավարության հետ, նշել էր, որ Սիրիայի համար ամենանպատա-
կահարմարը դիտորդական առաքելության ընթացքում բախումներից,
հուզումներից խուսափելն ու սանջաքում ազատորեն շրջել է, ինչը թույլ
կտա իրապես տեսնել, թե ինչ մթնոլորտ է տիրում սանջաքի բնակ-
չության մոտ 21 ։
Դիտորդները առաջին հերթին եղան Կըրըկ-Խանում, որն ուներ
արաբ, հայ, թուրք, թուրքմեն խառը բնակչություն։ Նրանք տեղում
հաստատեցին, որ «գժտության որևէ հիմք չկա և թուրքերն, արաբներն
ու հայերը ապրում են կատարելապես համերաշխ»։ Սահմանամեձ Աք-
թեփե և Հաջիլեր գյուղերում շրջանի թուրքմեն պատգամավորը հայ-
տարարեց, որ իր ընտրողների ճնշող մեծամասնությունը ցանկանում է
խաղաղ ապրել առկա քաղաքական վիճակում։ Այդ գյուղերի թուրքմեն
գյուղացիները դիտորդներին դիմավորեցին խանդավառ ցույցերով և
բացահայտորեն արտահայտեցին իրենց բուռն ցանկությունը՝ մնալ
Սիրիայի կազմում 22 ։
Այդ ընթացքում, ինչպես որոշվել էր Ազգերի լիգայի կողմից,
1936 թ. դեկտեմբերի 21-ից Փարիզում սկսվեցին թուրք-ֆրանսիական
բանակցությունները։ Թուրքիան ոչ մի կերպ հետ չէր կանգնում սան-
ջաքին անկախություն տալու իր պնդումներից 23 ։ Երբ Արասը վերա-
դարձավ Թուրքիա և հունվարի 5-ին հանդես եկավ ԹԱՄԺ-ում, պատ-
գամավորների մեծամասնությունն անարդյունավետ համարեց Թուր-
քիայի վարած քաղաքականությունը սանջաքի նկատմամբ, և որոշում
Տե՛ս Пoцхверия Б., նշվ. աշխ., էջ 167:
Տե՛ս Shields S., նշվ., աշխ., էջ 95:
22 Տե՛ս Բայրամյան Ա., նշվ. աշխ., էջ 63:
23 Տե՛ս Khadduri M., The Alexandretta Dispute,
The American Journal of Inter-
national Law, Vol. 39, No. 3 (Jul. 1945), էջ 416:
20
21
249