MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | Page 224
մանական, իտալական և այլ երկրների պաշտոնական վավերագրերը՝
ցեղասպանության և ԹՄ-ի լուսաբանման համար։
Ձեռք բերված նյութերի հիման վրա կազմել է թեշքիլաթական-
ների ցանկերը, որի համար սկզբանղբյուր է ծառայել 1918 թ. նոյեմբերի
30-ին Թուրքիայի վարչապետությանը, Ներքին գործոց նախարարու-
թյանը, Արդարադատության նախարարությանը և Ծերակույտի նախա-
գահությանն ուղարկված երկարապատում հեռագիրը։
Հենվելով նշված վավերագրին՝ Գրիկերն իր հաշվումները կա-
տարել է գավառների և սանջաքների՝ բանտերից ազատված հանցա-
գործների քանակը հիմք ընդունելով։ 1914 թ. դրությամբ, ըստ Գրիկերի,
Օսմանյան Թուրքիան ունեցել է 30 կուսակալություն, 125 սանջաք 7 , 547
քազա 8 , 1193 նահիյե 9 (գյուղախումբ) և 6300 գյուղ։ Յուրաքանչյուր
սանջաքի բանտից ազատ է արձակվել միջին հաշվով 65 ոճրագործ 10 ։
Այս մեթոդով հաշվելիս ազատ արձակված բանտարկյալների թիվը
կազմում է 8125 մարդասպան։
Քանի որ սկզբնաղբյուրների փոխանցմամբ թեշքիլաթականները
բաժանված էին 10-ական մարդասպանից կազմված ջոկատների,
հետևաբար՝ 8125 ոճրագործները ունեցել են առնվազն 812 տաս-
նապետ` Օսմանյան պետության բարձրաստիճան զինվորական։ ԹՄ
իրենից ներկայացնելով պետության մեջ պետություն, իսկ ոճրագործ-
ների խումբը՝ բանակի մեջ բանակ, ի մի բերված տեղեկությունների
համաձայն այս ջոկատները պետք է ղեկավարվեին Օսմանյան պաշ-
տոնական բանակի դասավորությանն ու կազմին համապատասխան,
հետևաբար՝ բացի տասական խմբերից, բաժանված էին 50-ական, 100-
ական գնդերի՝ կազմելով վաշտ, բանակային թեմ, բանակ և այլն։
Այսպիսով, միայն պաշտոնապես բանտերից դուրս բերված
քրեական հանցագործների 8125 ոճրագործներից կազմված հրոսա-
կախմբերն ունեցել են 165 հիսնապետ, 81 հարյուրապետ՝ կազմելով 40
7 Վիլայեթի մեջ մտնող վարչական միավոր, մարզ։ Վիլայթեի կառավարիչն է
մութասարրիֆը, սանջաքբեյը, նաև՝ միրլիվան։ Տե՛ս Հ. Փափազյան, Հայերի ցե-
ղասպանությունը ըստ երիտթուրքերի դատավարության փաստաթղթերի,
Երևան, 1988, էջ 195։
8 Վարչական միավոր, մտնում էր սանջաքի մեջ։ Տե՛ս Հ. Փափազյան, նշվ. աշխ.,
էջ 195։
9 Գավառակ, սանջաքի վարչական միավոր, Ա.Հ. Փափազյան, նշվ. աշխ., էջ 195։
10 Գ.Վ.Կ., ԹԷշքիլաթի մահսուէ, էջ 15։
224