MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | Seite 214
նույնիսկ այն շրջանում, որտեղ թուրքերը փոքրամասնություն էին
կազմում, ընտրողների ընտրության հարցում նրանք ստանում էին
առավելություն: Թուրքերենի պարտադիր իմացության պայմանը մեծա-
պես նվազեցնում էր հայ, արաբ և այլ ազգերի ներկայացուցիչների
առաջադրվողների հնարավորությունները, քանի որ լեզվի իմացու-
թյունը սահմանափակվում էր հին վարչակարգի ներկայացուցիչներով`
մասնավորապես պետական կառույցներում ծառայող պաշտոնյանե-
րով: Միևնույն ժամանակ, անհրաժեշտության դեպքում երիտթուրքերը
պատրաստ էին առանձին դեպքերում աչք փակել այդ կետի վրա, եթե
թեկնածուն իթթիհադական կողմնորոշում ուներ: Սրա պատճառով
խորհրդարանում եղան պատգամավորներ, ովքեր ստիպված էին պա-
սիվ դիրք գրավել, քանի որ լեզվին լավ չէին տիրապետում և չէին
կարողանում ակտիվորեն մասնակցել քննարկումներին: Երբեմն երիտ-
թուրքերը նույնիսկ հրաժարվում էին ճանաչել ընտրությունների ար-
դյունքները, եթե դրանք հակասում էին իրենց շահերին: Այդպիսի մի
դեպք գրանցվեց Բասրայում, որտեղ թեկնածություն էր դրել Տալիբ
փաշան, ով թեև «Իթթիհադ վե թերաքքիի» անդամ էր, բայց Աբդուլ
Համիդի կողմնակից էր: Երիտթուրքերը երեք անգամ անվավեր ճանա-
չեցին Բասրայի ընտրությունները, այնուհանդերձ Տալիբ փաշան
ընտրվեց պատգամավոր 17 : Ընտրությունները բավականին լարված
բնույթ կրեցին նաև Սիրիայում, հատկապես Դամասկոսում: Այդտեղ
իրենց թեկնածությունն էին առաջադրել «Արաբաօսմանյան եղբայրու-
թյուն» կազմակերպության ղեկավար Շաուֆիկ ալ-Մուայադ ալ Ազմը և
նրա գործընկեր Ռուշդի ալ-Շաման: Երիտիտթուրքերը փորձեցին
խոչընդոտել նրանց ընտրությունը, բայց ապարդյուն 18 :
Մոնաստիրում ռուսական հյուպատոս Վ.Ֆ. Կալը գրում էր, որ
դրանք ոչ թե ընտրություններ էին, այլ նշանակումներ 19 :
Երիտթուրքերը պայքարի մեջ մտան՝ ունենալով գործուն և լավ
մշակված նախընտրական համակարգ: Նրանց հեղինակությունը դեռ
բարձր էր արաբական վիլայեթներում, որտեղ նրանց աջակցություն էին
ցույց տալիս: Բացի այդ, ի տարբերություն երիտթուրքերի, հայերը և
Тума Э., Национально-освободительное движение и проблема арабского
единства, Москва, 1977, с. 103.
18 Գասպարյան Ա., Արաբ ազգայնականները և երիտթուրքերը. Համագործակ-
ցությունից առճակատում (1908-1914), Երևան, 2016, էջ 48-49:
19 Шпилькова В., Младотурецкая революция 1908–1909 гг., Москва, 1977, с. 196.
17
214