MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | Page 210
տությունների սովորողների հետ, որտեղ ստեղծվեցին նորաստեղծ
կազմակերպության բջիջներ: Խումբը կապեր հաստատեց նաև Փարի-
զում գործող վտարանդիների հետ, որոնք ստիպված էին լքել հայրենիքը
Աբդուլ Համիդ II-ի կողմից օսմանյան խորհրդարանը ցրելուց հետո:
Սկսեց կազմավորվել երիտթուրքերի ընդդիմադիր գործունեության
արտասահմանյան առաջին կենտրոնը:
Շուտով ծնունդ առան նաև ուրիշ գաղտնի խմբակներ, որոնք
բաղկացած էին հիմնականում սպաներից, պետական պաշտոնյանե-
րից, առևտրական բուրժուազիայի ներկայացուցիչներից և մտավորա-
կաններից:
1894 թ. առանձին-առանձին գործող բոլոր գաղտնի խմբերը
միավորվեցին մեկ միասնական «Միասնություն և առաջադիմություն
օսմանյան ընկերություն» («Օսմանլը իթթիհադ վե թերաքքը ջեմիեթի»)
անունը կրող կազմակերպության մեջ, որոնց անդամներին սկսեցին
կոչել «իթթիհադականներ» կամ «երիտթուրքեր» 2 : Կազմակերպության
ստամբուլյան առաջին կենտրոնի կազմի մեջ մտնում էին Օսմանյան
կայսրության տարբեր ժողովուրդների ներկայացուցիչներ 3 :
1907 թ. դեկտեմբերի 27-29-ին Փարիզում գումարվեց երիտթուր-
քական երկրորդ կոնգրեսը 4 , որի հրավիրման նախաձեռնությամբ
հանդես էր եկել ՀՅԴ-ն: Հայկական կազմակերպություններից այդ ժո-
ղովին մասնակցում էին միայն Դաշնակցությունը և Մարսելի «Արմե-
նիա» թերթի խմբագրության անդամները 5 , իսկ արաբականից` «Հայ-
ֆեթ» ազգայնական կազմակերպությունը 6 : Կոնգրեսի մասնակիցները
Բայբուրդյան Վ., Օսմանյան կայսրության պատմություն, Երևան, 2011, էջ 583-
585:
3 Котлов Л., Становление национально-освободительного движения на Арабском
Востоке (середина XIX в. - 1908 г.), Москва, 1975, с. 267.
4 Երիտթուրքերի առաջին կոնգրեսը տեղի ունեցավ Փարիզում 1902 թ.
փետրվարի 4-9-ին: Կոնգրեսի աշխատանքներին մասնակցում էր 60-70 մարդ
(այլ տվյալներով՝ 47): Երիտթուրքական կազմակերպություններից բացի՝ կոնգ-
րեսի աշխատանքներին մասնակցում էին նաև հայկական, հունական, արա-
բական, ալբանական քաղաքական կազմակերպությունների ներկայացուցիչ-
ներ: Պատգամավորների թվում կային նաև չերքեզներ, քրդեր, հրեաներ:
5 Լեո, Անցյալից, Թիֆլիս, 1925, էջ 210:
6 Հովհաննիսյան Ն., Արաբական երկրների պատմություն, Հ. II, Օսմանյան տի-
րապետության շրջան. 1516-1918, Երևան, 2004, էջ 464:
2
210