MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | Page 209

ՀԵՐՄԻՆԵ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ
(ՀՀ ԳԱԱ ԱԻ)
ՀԱՅ ԵՎ ԱՐԱԲ ՊԱՏԳԱՄԱՎՈՐՆԵՐԸ 1908 ԹՎԱԿԱՆԻ
ՕՍՄԱՆՅԱՆ ԽՈՐՀՐԴԱՐԱՆՈՒՄ
19-րդ դարի կեսերին Օսմանյան կայսրությունը գտնվում էր սո-
ցիալ-տնտեսական և քաղաքական ճգնաժամի մեջ: Թանզիմաթի շրջա-
նի բարեփոխումները չկարողացան կասեցնել թուրքական պետության
քայքայումը: Երբեմնի հզոր տերությունը վերածվել էր տնտեսապես
հետամնաց ագրարային երկրի արտադրողական ուժերի զարգացման
ցածր մակարդակով: Երբ Աբդուլ Համիդ II-ը կասեցրեց 1876 թ. Սահ-
մադրությունը, երկրի վիճակն էլ ավելի վատացավ: Ցանկացած հա-
սարակական ակտիվություն, ազատամիտ հայացքների արտահայտում
ճնշվում էր ամենադաժան ձևով: Սաստկացել էր գրաքննությունը,
ծանրացել էին հարկերը: Հատկապես ծանր վիճակում էին կայսրության
քրիստոնյա հպատակները, որոնց իրավունքները ոտնահարվում էին,
իսկ դժգոհությունները կասեցվում էին արյամբ: Այս էր պատճառը, որ
Աբդուլ Համիդ II-ը ստացավ «կարմիր սուլթան» անունը: Բավական է
նշել, որ միայն 1894-1896 թվականներին նրա հրամանով սպանվեց
ավելի քան 300 հազար հայ 1 : Այս ամենը վկայում էր քրիստոնյա
հպատակների նկատմամբ Աբդուլ Համիդ II-ի իրական վերաբերմունքի
մասին, և նրա այս քաղաքականությունը շատ հաճախ դժգոհություն-
ների և ընդվզումների պատճառ էր դառնում:
Աբդուլ Համիդ II-ի փաստացի իշխանությանը վերջ դրվեց 1908 թ.
երիտթուրքերի կողմից իրականացված հեղաշրջման հետևանքով:
1889թ. Ստամբուլի ռազմաբժշկական ուսումնարանի չորս սովորողներ
ստեղծեցին մի գաղտնի ընդդիմադիր խումբ, որի նպատակն էր բռնա-
կալական վարչակարգի ոչնչացումը:
Ռազմաբժշկական ուսումնարանի փոքրիկ գաղտնի խումբը
ստվարանալով հասավ քսան-քսանհինգ մարդու: Խմբի ղեկավարները
սկսեցին կապեր հաստատել Ստամբուլի այլ ուսումնական հաստա-
Փոլադյան Ա., Սարգսյան Լ., Սիրիացի արաբ ականատես Ֆայեզ Ալ-Ղուսեյնի
հուշերը Հայոց ցեղասպանության մասին,Դամասկոս, 2017, էջ 13: Սարգսյան Ե.,
Սահակյան Ռ., Հայ ժողովրդի նոր շրջանի պատմության նենգափոխումը թուրք
պատմագրության մեջ, Երևան, 1963, էջ 12:
1
209