MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | Page 207

Մաուզերի, Լյովեի և Կրուպպի ընկերություններից իրականցավել էր 80
մլն մարկ զենքի գնում, որը կազմում է տարեկան մոտավորապես 9 մլն
մարկ, ինչը գերազանցում է 1880 թ. գերմանա-թուրքական ապրան-
քաշրջանառության ամբողջ ցուցանիշը: Ըստ նշված ուսումնասիրող-
ների տվյալների՝ 1880-ականներին գերմանական արտաքին առևտրի
բնագավառում թուրքական բանակին զենք վաճառելը հանդիսացավ
Մերձավոր Արևելքում իրականացրած ամենամեծ գործարքը 30 :
Այսպիսով, գերմանական ռազմական առաքելությունը քայլ առ
քայլ իրականացրեց իր առջև դրված խնդիրը՝ օսմանյան պետությանը
ներքաշեց գերմանական ղեկավարների կողմից մշակված գաղութային
ծրագրերում, որը Գերմանիայի համար դրսևորվում էր արտաքին
քաղաքական ձեռքբերումներով: Ռազմական առաքելությունը Թուր-
քիայում ռազմական, ֆինանսա-տնտեսական բնագավառներում հա-
սավ նկատելի հաջողությունների, որով էլ պայմանավորվեց գերմանա-
թուրքական հետագա մերձեցումը և դաշնակցային ամուր կապերի
հաստատումը:
Գերմանա-թուրքական դաշնակցային հարաբերությունների
ձևավորման գործում առանցքային նշանակություն ունեցավ 1882-
1895 թթ. գերմանական ռազմական առաքելության գործունեությունը
Թուրքիայում: Այս տարիներին գերմանացի մասնագետները բարեփո-
խեցին թուրքական բանակը: Գերմանացի սպաների և դիվանագետների
միջոցով թուրքական բանակի սպառազինությունը համալրվեց գերմա-
նական արտադրության զինատեսակներով: Գերմանիան ձեռք բերեց
Բեռլին-Բաղդադ երկաթգծի կարևոր ուղղությունների շինարարության
իրավունքը:
Այս միջոցառումների շնորհիվ թուրքական կառավարությունը
ֆինանսական կախման մեջ ընկավ գերմանական կայսրությունից, որի
շնորհիվ Գերմանիան ձեռք բերեց Մերձավոր Արևելքում իշխող դիրք և
աստիճանաբար քայլեր ձեռնարկեց առաջիկա պատերազմին նախա-
պատրաստության համար: Թուրք-գերմանական հիշյալ մերձեցումը
նպաստավոր էր նաև Աբդուլ Համիդ Երկրորդի համար՝ արտաքին
քաղաքական և ներքաղաքական մի շարք հարցեր լուծելու և, ի դեմս
Գերմանիայի՝ հզոր դաշնակից ձեռքբերելու առումով:
Holborn H., նշվ. աշխ., էջ 87; Krauss J., Deutsch-türkische Handelsbeziehungen,
Jena, 1900, S. 101.
30
207