MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | Page 199
Օ. Բիսմարկին անհրաժեշտ էր Թուրքիա ուղարկվող ռազմական
առաքելության նպատակահարմարության հարցի հետ կապված
համոզել Վիլհելմ 1-ին կայսրին: Կայսրը, որը միշտ ձգտում էր սերտ
հարաբերություններ պահել Հոհենցոլլերների և Ռոմանովների միջև,
դեմ էր կանցլերի հակառուսական գործունեությանը: Հատուկ զեկույցով
Բիսմարկը ներկայացնում էր, թե ինչ նշանակություն կունենա Գեր-
մանիայի համար Թուրքիա ուղարկվող գերմանական սպայական
առաքելությունը: Կանցլերը ընդգծում էր, որ ամրապնդվելով Թուրքիա-
յում, Գերմանիան նոր նախադրյալներ կստանա իր ազդեցությունը
ուժեղացնելու տարածաշրջանում: Վերջինս շեշտում էր, որ Բոսֆորում
գտնվող գերմանական սպաներն արժեքավոր իրազեկողներ կլինեն
այնպիսի կարևոր դիվանագիտական իրադարձությունների կենտրո-
նից, ինչպիսին Ստամբուլն էր 3 :
1881թ. դեկտեմբերին Աբդուլ Համիդը հատուկ պատվիրակություն
ուղարկեց Բեռլին, որը գլխավորում էին սուլթանի մտերիմ շրջապատի
անձինք՝ Ալի Նիզամ փաշան և Ռաշիդ բեյը: Այս պատվիրակության
նպատակն էր հասնել նրան, որ գերմանացի սպաները հատուկ պատ-
վիրակության միջոցով ժամանեին Ստամբուլ 4 :
Աբդուլ Համիդին անհրաժեշտ էր վերականգնել բանակի մար-
տունակությունը, որը մարտերում կորցրել էր ողջ ռազմամթերքը և
բարոյալքված էր կրած պարտություններից: Բացի այդ, բանակի ար-
դիականացման և վերազինման հարցով Թուրքիայում, առանց ար-
տաքին օժադակության պայմանների, կարող էին զբաղվել միայն մի
քանի տարի անց, այն էլ այն դեպքում, եթե երկրի արտաքին և ներքին
կյանքում բարդություններ չլինեին: Այսինքն, կարելի է եզրակացնել, որ
թուրքական ղեկավարությունը ի վիճակի չէր իրականացնել բանակի
վերականգնման և բարեփոխման գործընթաց, ուստի վերջինիս պետք
էր արտաքին միջամտություն՝ բանակը վերակազմակերպելու համար:
Այն խիստ անհրաժեշտ էր երկրի ներքին կյանքում առկա խռովու-
Erinnerungenausdem Leben des Botschafters Joseph Maria von Radowitz, 2 Bde,
Stuttgart, Berlin und Leipzig 1925, S. 221.
3 Holborn H., նշվ. աշխ., էջ 12, 228:
4 «Die Grosse Politik der Europäischen Kabinete, 1871-1914». Sammlungen der
diplomatischen Akten des Auswärtigen Amtes, Bd. III, Berlin 1922, Doc. № 671, S.
403. Տե´ս մանրամասն նշված փաստաթղթի տողատակում զետեղված տեղեկա-
տվությունը:
199