MIDDLE EAST HISTORY POLITICS CULTURE XIII MIDDLE EAST XIII | страница 121

ՀԱՍՄԻԿ ԱԲՐԱՀԱՄՅԱՆ
(ՀԱԻ)
ԿԱՄԱՎՈՐ ՊԱՍԵՐԸ ՀԱՅՈՑ ՄԵՋ
Սննդից և կենցաղավարման ինչ-ինչ նորմերից որոշակի ժամա-
նակով ամբողջովին կամ մասամբ հրաժարվելը պատմական տարբեր
փուլերում զարգացման տարբեր աստիճանների վրա գտնվող, տնտե-
սական և հավատալիքային ուրույն համակարգ ունեցող էթնիկ հան-
րույթների մոտ ունեցել է զանազան ընկալումներ և նպատակներ:
Հայոց քրիստոնեական գրավոր մշակույթում դեռևս V դ. այդ
երևույթն անվանվում է պաս։ Պասը հավատացյալի հոգևոր-բարեպաշ-
տական կյանքի կարևոր մաս է: Այդ ընթացքում քրիստոնյան պետք է
առավել զգոն լինի հոգևոր, մտավոր և մարմնավոր մեղքերի նկատ-
մամբ, ժամանակավոր զսպվածություն ցուցաբերի կենցաղավարման
մեջ:
Հայոց եկեղեցական տոնացույցը բաղկացած է Տերունական և
սրբերին նվիրված տոներից և պասի օրերից։ Կանոնականացված են
շուրջ 160 սննդային պահքի օրեր 1  ։ Տոնացուցային պահքերն են օրա-
պասերը (չորեքշաբթին և ուրբաթը), Զատկին նախորդող Քառասնոր-
դաց պասը, որոնք սահմանվել են դեռևս հայոց տոնացույցի առաջին
խմբագրությունում՝ կատարված Սահակ Ա. Պարթև Հայրապետի կող-
մից 2 ։ Շաբաթապասերը տոնացույցում ներդրվել են տարբեր ժամա-
նակներում 3 ։
Հայոց մեջ, բացի եկեղեցական գրավոր կանոններով սահմանված
վերոնշյալ պասերից, կենցաղավարել են նաև կամավոր պասեր։ Դրանց
մասին հիշատակություններ կան մատենագրական, ազգագրական
Օրմանեան Մ., Հայոց եկեղեցին, Երևան, 1993, էջ 206:
Եկեղեցու ծիսական կյանքում առանձնանում են ծիսական և սննդային պահ-
քեր, որոնք հաճախ համընկնում են: Ծիսական են այն պահքերը, որոնց ժամա-
նակ եկեղեցում կատարվում է պահքի օրվան համապատասխան ծես: Հնա-
րավոր է, որ լինի սննդային պահք, իսկ ծիսական պահք չլինի, օրինակ` Վարա-
գա շաբաթապասը հինգ օր պաս է կերակրի մասով, իսկ եկեղեցականը` երկու
օր, նույնը՝ Սուրբ Հակոբինը և այլն (տե՛ս Օրմանեան Մ., Ծիսական բառարան,
Երևան, 1992, էջ 37):
2 Վարդանյան Ռ., Հայոց տոնացույցը (4-18-րդ դդ.), Երևան, 1999, էջ 616, 622:
3 Տե՛ս նույն տեղում, էջ 616-621, 627-639։
1

121