ŁĄCZĄC GŁOSY.
KONTYNUACJA SPUŚCIZNY
ALEKSA DANCYGA NA RZECZ
DIALOGU POLSKO-ŻYDOWSKIEGO
Orit Margaliot
21 lipca 2026 roku, w dniu, w którym Aleks Dancyg skończyłby 78 lat, ukazał się premierowy odcinek anglojęzycznego podcastu „Bridging Voices – Polish-Jewish Dialogue”. Ta nowa seria audycji jest dedykowana historii, pamięci oraz teraźniejszości i przyszłości relacji polsko-żydowskich.
„W dorosłym życiu zrobiłem wszystko – wszystko, co tylko mogłem, aby doprowadzić do dialogu. Budowanie tych ścieżek, tych dróg, jest możliwe. Krok po kroku.”
Alex Dancyg
Wybór tej daty nie był przypadkowy. Całe przedsięwzięcie upamiętnia postać Aleksa oraz dzieło, któremu oddał większość swojego życia: tworzenie przestrzeni do spotkań Polaków z Żydami, zwłaszcza z Izraelczykami, a także zachęcanie ich, by poznawali nie tylko historię drugiej strony, lecz także uczyli się od siebie nawzajem.
Aleks Dancyg urodził się w Warszawie
w 1948 roku w rodzinie Ocalałych
z Zagłady. W 1957 roku wraz z bliskimi wyemigrował do Izraela i ostatecznie zamieszkał w kibucu Nir Oz, gdzie jako historyk i edukator dzielił czas między pracę dydaktyczną a uprawę roli. Punktem zwrotnym okazał się jego pierwszy od czasów dzieciństwa powrót do Polski w 1986 roku. Cztery lata później rozpoczął współpracę z Instytutem Yad Vashem, w którym przez ponad trzy dekady rozwijał programy edukacyjne poświęcone Polsce i tematyce Zagłady.
Współtworzył i prowadził szkolenia dla przewodników towarzyszących izraelskim grupom młodzieżowym przyjeżdżającym do Polski. W ramach Sekcji Polskiej Departamentu Europejskiego Yad Vashem ściśle współpracował z polskimi edukatorami, duchownymi i innymi środowiskami. Nigdy nie postrzegał jednak Polski wyłącznie przez pryzmat Zagłady. Zespół Muzeum POLIN, z którym był blisko związany, podkreśla, że jako współautor programów seminaryjnych Aleks nieustannie kładł nacisk na historię polskich Żydów i ich ogromny wkład
w rozwój Polski, Izraela oraz całej europejskiej cywilizacji. Prywatnie żywo interesował się polską polityką, kulturą
i sportem, a jego wielką pasją była polska literatura.
Ta szeroka perspektywa miała fundamentalne znaczenie dla sposobu,
w jaki Aleks pojmował dialog polsko-żydowski. Tematu Zagłady nie można było pomijać, upraszczać ani odrywać od kwestii historycznej odpowiedzialności, ale jednocześnie całości stosunków polsko-żydowskich nie dało się sprowadzać wyłącznie do lat 1939–1945. Zrozumienie samej tragedii wymagało bowiem poznania żydowskiego świata, który istniał przed nią. Współczesny dialog potrzebował
z kolei wiedzy o wydarzeniach powojennych oraz o odmiennych sposobach, w jakie Izraelczycy, Żydzi
i Polacy pamiętają i interpretują wspólną historię.
Dla mnie nie była to abstrakcyjna filozofia edukacji. Aleks był moim nauczycielem, współpracownikiem i bliskim przyjacielem, z którym wspólnie organizowaliśmy spotkania edukacyjne dla młodzieży z Izraela i Polski. Z tych doświadczeń zrodziła się niezwykła więź.
7 października 2023 roku Aleks został uprowadzony przez Hamas ze swojego domu w kibucu Nir Oz i wywieziony do Strefy Gazy. Zginął w niewoli, a jego ciało sprowadzono do kraju i pochowano
w sierpniu 2024 roku.
Jednak dzieło, któremu poświęcił tak znaczną część życia, nie odeszło wraz
z nim. Aleks pozostawił po sobie tysiące uczniów na całym świecie, którzy dziś aktywnie kontynuują jego misję.
Wokół spuścizny Aleksa
Podcast „Bridging Voices – Polish-Jewish Dialogue” powstał z głębokiego przekonania o konieczności podtrzymywania tego dialogu.
Audycja gromadzi historyków, edukatorów, ludzi kultury oraz osoby zaangażowane we współczesne życie żydowskie i budowanie relacji polsko-żydowskich. Tematem przewodnim projektu jest historia
i pamięć, jednak twórcy uważnie przyglądają się również teraźniejszości: metodom badania i przedstawiania historii Żydów we współczesnym świecie oraz roli muzeów i instytucji kultury
w kształtowaniu pamięci zbiorowej.
Ważnym elementem dyskusji jest analiza sytuacji, w których polskie i żydowskie perspektywy na te same wydarzenia różnią się od siebie, a także poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, jak może wyglądać konstruktywny dialog polsko-żydowski w XXI wieku.
Decyzja o realizacji podcastu w języku angielskim również nie była przypadkowa. Relacje polsko-żydowskie to temat, który wykracza poza ramy dyskusji wyłącznie między Polakami, Izraelczykami czy społecznością żydowską. Związana z nimi historia ma wymiar europejski i globalny, a debaty wokół Zagłady, dziedzictwa, pamięci, tożsamości oraz odpowiedzialności angażują odbiorców daleko poza granicami Polski i Izraela.
18