þ™yOyöìîîû vþzF ‰ þîöì’ Åîû î!’„ þ ¢ Á ±” yëû xyëÅ ¢› yöì ‹ îû!” öì „ þ xy „, þÜT £ öìëû! Šéœ ~£ z „ þyîûöì’ öë xyëÅ ¢› y ‹# îûy îÊyáþ’ öì” îû xy!• þ™“ þÄöì „ þ ßþ º#„ þyîû „ þîûöì“ þ˜ ˜yÐ › y˜ %¡ ì ~ î ‚ { Ù » öìîûîû › öì • Ä îÊyáþ’ öì” îû öë ö „ þy˜ ¦) þ!›„ þy xyöìŠé“ þy“¤ þyîûy ßþ º#„ þyîû „ þîûöì“ þ˜ ˜yÐ ¢› yöì ‹ îû ‰ þy! œ „ þyŸ!_«! Šéœ ~£ z ¢ î î!’„ þîûy £ z – xí ‰ þ îÊyáþ’ îûy ¢› yöì ‹ îû vþzF ‰ þhßþîû”… œ „ þöìîû îöì ¢! ŠéœÐ ç!” öì „ þ xyîyîû ~£ z ¢ î î!’„ þîûy ›£ y ‹ öì˜îû „ þy ‹ „ þîû“ þ ~ î ‚ ö „ þvþz }’ öìŸy • „ þîûöì“ þ ˜y þ™yîûö윓 þyîû ‹!›”… œ „ þîû“ þГ þyöì” îû ~£ z x“ þÄy ‰ þyöìîûîû šþöìœ @ ùÌyöì › îû „, þ ¡ ì „ þîûy ¦ þ #¡ ì’¦ þyöìî ¦) þ!›£# ˜ £ öìëû öëöì“ þ Öîû & „ þöìîûÐ ~£ z xîßþiy îû &… öì“ þ! îÊ! ÝþŸ ¢ îû „ þyîû 1901 ¢ yöìœ Punjab Alienation of Land Act ˜y ›„ þ xy £ z˜! î!• îkþ „ þöìîûÐ ~ öì“ þ! îÊ! ÝþŸ ¢ îû „ þyöìîûîû çþ™îû“ þyîûy … X †£ hßþ £ ëûÐ 1906 ¢ yöìœ þ™yOyöìîîû!£ ¨ %! îmIöì˜îûyç! îÊ! ÝþöìŸîû çþ™îû ö … öìþ™ ëy˜ ë … ˜ œvÅþ!› öìrÝþy ~„ þ! Ýþ ›%¢! œ › ² Ì!“ þ! ˜!•” œöì „ þ öëöì £“% þ“¤ þyîûy ¢‚… Äyœ ‡% ö ¢ öì £“% þ“¤ þyöì” îû þ™, í „ þ! ˜îÅy ‰ þ „ þ ›[ þœ # ö” îyîû ² Ì!“ þ ×&!“ þ ö” ˜Ð ë!” ç 1909 ¢ yöìœîû xyöì † ¢ yîûy! îÊ! ÝþŸ ¦ þyîûöì“ þ ~£ z ² Ì!“ þ ×&!“ þ S ›! œÅéôé!› öìrÝþy ¢ y ‚! î • y! ˜ „ þ ¢‚ ßþñyîûV îyhßþîy! ëû“ þ £ ëû! ˜ –!„ þlsþ 1906 ¢ yöìœîû þ™îû öíöì „ þ £ z þ™yOyöìîîû!£ ¨ %! îmI˜îûy ú „ þÄîkþ £ öì“ þ Öîû & „ þöìîû˜Ð xyëÅ ¢› y ‹# öì” îû ö˜“ þy œyœ ‰¤ þyöì” îû ö˜“, þöìc ö † yÝþy ² Ìöì” öìŸ!£ ¨ % ¢¦ þyîû ² Ì!“ þÛþy £ ëûÐ
~£ z ¢› ëû ë %_« ² Ìöì” öìŸ Sþ™îûî“ Åþ #„ þyöìœîû vþz _ îû ² Ìöì” ŸV ¢ ˜y“ þ˜ # îûy e «› Ÿ …% î Ÿ!_« Ÿyœ # £ öìëû vþzöìàþ! ŠéœÐ ¢ ˜y“ þ˜ # öì” îû ö˜“ þy! Šéö윘 ›” ˜öì › y £ ˜ › yœîÄГ¤ þyîûy! Šéö윘 ö †¤ yvþüy!£ ¨ % Ð xyëÅ ¢› y ‹# öì” îû“¤ þyîûy ö † yvþüyëû ö”… öì“ þ þ™yîûöì“ þ˜ ˜y – „ þyîû’ xyëÅ ¢› y ‹# îûy öþ™ï _! œ „ þ“ þy – î’ ÅîÄîßþiy ~ î ‚ îÊyáþ’ þ™ % öìîûy!£“ þöì” îû! îîû & öìkþ! ŠéœÐ ¢› y ‹¢‚ ßþñyîû! î ¡ ìöìëûç”%£ z ö † yÛþ # îû › öì • Ä ›“ þþ™yíÅ „ þÄ! ŠéœÐ“ þyŠéyvþüy xyëÅ ¢› y ‹# îûy! Šéœ! îÊ! ÝþŸ! îöìîûy •#– ¢ ˜y“ þ˜ # îûy! Šéœ! îÊ! ÝþŸ Ÿy ¢ öì˜îû þ™öìÇþÐ!„ þlsþ e « öì › e « öì › 1909éôé ~ îû ›! œÅéôé!› öìrÝþy ¢ y ‚! î • y! ˜ „ þ ¢‚ ßþñyîûöì „ þ ö „ þw „ þöìîû vþz ¦ þöìëûîû › öì • Ä ¢ Á™ „ Åþ ÷“ þ! îû £ ëû ~ î ‚ 1910éôé ~ îû › yGþy › y! Gþ ¢› öìëû ë %_« ² Ìöì” öìŸç ² Ì • y˜“ þ ¢ ˜y“ þ˜ # öì” îû ö˜“, þöìc ~ î ‚ „ þ › Å” Çþ“ þyëû!£ ¨ % ¢¦ þy † öìvþü çöìàþÐ e « öì ›!£ ¨ % ¢¦ þy! î £ yîû – îy ‚ œy – ›• Ä ² Ìöì” Ÿ – öîîûyîû ~ î ‚ îöìÁ º ö ² Ì!¢ öìvþ!ª öì“ þ Šé! vþüöìëû þ™öìvþüÐ 1915 ¢ yöìœ £! îûmyöìîû ¢ îÅ ¦ þyîû“ þ # ëû!£ ¨ % ¢¦ þy îy!£ ¨ % ›£ y ¢¦ þy †! àþ“ þ £ ëû – ë!” ç xyëÅ ¢› y ‹# ç ¢ ˜y“ þ˜ # öì” îû xhsþ! îÅöìîûyöì • ~£ z ›£ y ¢¦ þy ¢‰ þœ íy „ þöì“ þ þ™yöìîû! ˜Ð
›! œÅéôé!› öìrÝþy ¢ y ‚! î • y! ˜ „ þ ¢‚ ßþñyöìîûîû ¢%! î • yöì ¦ þy † „ þîûyîû „ þyîûöì’ ›%¢ œ › y˜îûy xyöì †£ z!£ ¨ % öì” îû ‰ þÇ % þŸ) œ £ öìëû vþzöìàþ! Šéœ –“ þyîû çþ™îû 1919 ¢ yöìœîû!… œyšþê xyöì¨yœöì˜îû › y • Äöì › ö ¢£ z ›%¢ œ › y˜ ¢› yöì ‹ ˜yvþüy þ™vþüyëû“ þyîûy £ z ~… ˜ £ öìëû vþzàþœ!£ ¨ % öì” îû ² Ì › y” †’ yîû îvþü „ þyîû’ Ð £ z“ þhßþ“ þ” yDy Öîû & £ öìëû! Šéœ – ~› ˜!„ þ öë ö „ þîûyœy ¢ yÁ ±” y! ëû „ þ ¢ Á ±#!“ þîû ‹ ˜Ä ² Ì!¢ kþ – ö ¢£ z ö „ þîûyœyöì“ þç!£ ¨ % ‹!›” yîûöì” îû! îîû & öìkþ ›%¢! œ › „, þ ¡ ì „ þîûy Sö › yþ™œyV ² Ì „ þyöìŸÄ! îöìoy £ ö ‡ y ¡ ì’ y „ þîûœÐ þ™! îûî!“ Åþ“ þ þ™! îû! ßþi!“ þöì“ þ!… ÊÞÝþy˜ ² Ì ‰ þyîû „ þ îy! îÊ! ÝþŸ ² ÌŸy ¢„ þîûy xyîû! îöìîûyöì • îû œÇþÄ îû £ zö윘 ˜y –“ þyîû ‹ yëû † yëû ~ öì ¢ ö † œ ›%¢ œ › y˜îûyÐ!£ ¨ % ‹ y“ þ # ëû“ þyîyöì” îû þ™! îûÜñyîû • yîû’ y † öìvþü ö“ þyœy £ œ ~ î ‚ ~ îû ÷ î! ŸÜTÄ =! œç š % þ! Ýþöìëû ö“ þyœy £ œÐ ¢ ˜y“ þ˜ # öì” îû ö˜“ þy ›” ˜öì › y £ ˜ › yœîÄ ~ î ‚ xyëÅ ¢› y ‹# öì” îû ö˜“ þy œyœy œy ‹ þ™ê îûyëû ~„ þÝþy öîyGþyþ™vþüyëû öþ™ ¤ ïŠéö윘Р1920 ¢ yöìœ þ™ % ˜ ‹ Å #! î“ þ £ œ!£ ¨ % ›£ y ¢¦ þyÐ
“ þ … öì˜y þ™ëÅhsþ!£ ¨ % ›£ y ¢¦ þy ö „ þy˜ xyœy” y” œ ˜ëû – „ þ ‚ öì @ ùÌöì ¢ îû £ z ~„ þ! Ýþ ö † yÛþ # Ð!„ þlsþ † yõþ #!‹ „ þ ‚ öì @ ùÌöì ¢ îû ö˜“, þöìc xy ¢ yîû þ™îû öíöì „ þ ~£ z ö † yÛþ #! Ýþ e « öì ›£ z „ þ ‚ öì @ ùÌöì ¢ îû çþ™îû! ˜ëûsþf’ £ yîûyöì“ þ Öîû & „ þîûœÐ ~„ þÝþy ¢› ëû xîßþiy ~› ˜ ‹ yëû † yëû öþ™ ¤ ïŠéœ öë!£ ¨ % ›£ y ¢¦ þyöì „ þ „ þ ‚ öì @ ùÌöì ¢ îû öíöì „ þ! î! FŠé §¬ £ öìëû öëöì“ þ £ œÐ îûyÜTÉ # ëû ßþ º ëû ‚ öì ¢ î „ þ ¢‚ öì ‡ îû!”„ þ öíöì „ þ ~£ z ¢› ëû „ þyîû ¢ îöìíöì „ þ îvþü ‡ Ýþ˜y £ œ ßþ º y •# ˜“ þy ¢‚@ ùÌy ›#! î˜yëû „ þ” yöì › y” îû ¢ y ¦ þyîû „ þöìîûîû Hindutva: Who is a Hindu? îû ‰ þ˜yÐ 1920 ¢ yöìœîû ö † yvþüyîû!” öì „ þ ›£ yîûyöìÜTÉîû îûby!†! îûöì“ þ ö ‹ œî¨ # íy „ þyîû ¢› ëû!“ þ! ˜ î £ z! Ýþ îû ‰ þ˜y „ þöìîû˜Ð!£ ¨ % îûyöìÜTÉîû þ™! îûÜñyîû • yîû’ y ² Ìí ›!“ þ! ˜ £ z † öìvþü ö“ þyö윘Ð! îöìŸ ¡ ì x!¦ þ ² Ìyöìëû ò!£ ¨ % có Ÿ ·! Ýþ!“ þ! ˜ ÷“ þ! îû „ þöìîû˜Ð ~ î ‚ îö윘 öë ~£ z!£ ¨ % c ç!£ ¨ %•› Å ¢› yíÅ „ þ ˜ëûÐ!“ þ! ˜! ˜öì ‹! Šéö윘 ˜y! hßþ „ þÐ!„ þlsþ ¢› yöì ‹ öëöì £“% þ!£ ¨ %• öì › Åîû ² Ì ¦ þyî ëöìíÜT –!£ ¨ %•› Åöì „ þ!“ þ! ˜ îy”!” öì“ þ þ™yöìîû˜! ˜Ð!“ þ! ˜ îö윘!£ ¨ %•› Å £ œ!£ ¨ % îû x! hßþöìcîû xöì˜ „ þ ÷ î! ŸöìÜTÄîû ~„ þ! Ýþ › yeÐ ßþ º y ›#” ëûy˜öì¨îû ¢“ þÄyíÅ ² Ì „ þyöìŸîû“ þöì _´ îû myîûy ² Ì ¦ þy! î“ £ öìëû!“ þ! ˜ îö윘 –!£ ¨ % îûyöìÜTÉîû ² Ìí › › y˜”[ þ £ œ öîöì” î!’ Å“ þ xyëÅyîöì“ Åþîû þ™! îe ¦) þ!› Г þyîûþ™îû xyöì ¢ ‹ y!“ þîû „ þíyÐ ¢ y ¦ þyîû „ þöìîûîû › öì“ þ –!£ ¨ % îûy £ œ ÷ î!”„ þ! þ™“ þyöì” îû î ‚ Ÿ • îû – ö ¢£ z ÷ î!”„ þ! þ™“ þyöì” îû ë ¤ yîûy ¢%² Ìy ‰ þ # ˜ „ þyœ öíöì „ þ xyëÅyîöì“ Åþîû îy!¢ ¨y xíÅyê xyëÅÐ •› Å –! þ™“, þ ¦) þ!› ç ‹ y!“ þ Šéyvþüyç!£ ¨ % x! hßþöìcîû xyîû ~„ þ hßþ½þ £ œ ¦ þy ¡ ìyÐ ö ¢ ¦ þy ¡ ìy ë!” ç ¢‚ ßþ, ñ“ þ –!„ þlsþ“ þyîû £ z ² Ìy „, þ“ þ îû * þ™ £ œ!£! ¨Ð!“ þöì˜!› ö윔¤ yvþüyœ!£ ¨ %–!£! ¨ –!£ ¨ % ßþiy˜Ð ~ î ‚ •› Å – ¢‚ ßþ, ñ!“ þ – ¦ þy ¡ ìy ç þ™! îe ¦) þ!› ~£ z ‰ þyöìîû!› öìœ!£ ¨ % îûyÜTÉÐ ¦ þyîû“ þ # ëû x! hßþc › yöì˜ x“ þ ~ î!£ ¨ % c – öëöì £“% þ ‹ ˜ ¢‚… Äyîû †! îûÛþy ‚ Ÿ £ œ“ þyîûy £ z – Ö •% †! îûÛþ îöìœç ˜ëû – ¢%² Ìy ‰ þ # ˜ îöìœçÐ!£ ¨ % îûy xíÅyê xyëÅîûy ¦ þyîûöì“ þîû xy!”› x!• îy ¢# Ð ¦ þyîûöì“ þîû ¢‚… Äyœ ‡% ¢ Á ±” yëû =! œ £ œ î!£ îûy †“ þ – ~ î ‚ ~… yöì˜ íy „ þöì“ þ ö † öìœ ¦ þyîûöì“ þîû ‹ y“ þ # ëû ¢‚ ßþ, ñ!“ þ – ëy!„ þ˜y!£ ¨ % c“ þy“ þyöì” îû ö › öì˜! ˜öì“ þ £ öìîÐ îÄ!_«†“ þ öÇþöìe“ þyöì” îû •› Å! îÙ » y ¢ ç ² Ìíy ëy £ z ö £ y „ þ – ² Ì „ þyöìŸÄ“ þyöì” îû!£ ¨ % ² Ì“ þ #„ þ = öìœyîû îŸÄ“ þy ßþ º#„ þyîû „ þîûöì“ þ £ öìîÐ ~ î ‚“ þy „ þîûöì“ þ £ öìî ›%¢ œ › y˜öì” îû ~ î ‚!… ÊÞÝþy˜öì” îû – ö „ þ˜˜y öîïkþîûy ˜ëû – ÷‹ ˜îûy ˜ëû – ~› ˜!„ þ! Ÿ … îûyç ˜ëû – ~£ z”%! Ýþ ¢ Á ±” yëû £ z Ö •% x ¦ þyîû“ þ # ëûÐ!… œyšþ“ þ xyöì¨yœ˜öì „ þ ö „ þw „ þöìîû ›%¢ œ › y˜öì” îû ¢‚‡ îkþ £ çëûyîû ö ‰ þÜTyöì „ þ ¢ y ¦ þyîû „ þîû ¢% ˜ ‹ öìîû ö” öì … ˜! ˜Ð“¤ þyîû öœ … yëû ~£ z! îöìmöì ¡ ìîû ² Ì › y’ xyöìŠéÐ!“ þ! ˜ îöìœ! Šéö윘 – ¦ þyîûöì“ þîû ›%¢ œ › y˜îûy £ œ ßþ º öì” Ÿöìoy £#–“ þyöì” îû ë“ þ xy˜ %†“ þÄ › Eþy xyîû £ zhßþy˜î % öìœîû ² Ì!“ þÐ ~ îÄyþ™yöìîû“¤ þyîû! îöìm ¡ ì ~“ þÝþy £ z! Šéœ!£ ¨ % Ÿ · Ýþy öë þ™yîû!¢„ þöì” îû vþzF ‰ þyîû’ öíöì „ þ ~ öì ¢ öìŠé –“ þyç!“ þ! ˜ xßþ º#„ þyîû „ þöìîû! Šéö윘Г¤ þyîû › öì“ þ ¢‚ ßþ, ñöì“ þîû ò ¢ ó ² Ìy „, þöì“ þ ò £ ó £ öìëû!† öìëû! ŠéœÐ xy ¢ öìœ £ z ¢ œyöì › îû Šéy“ þyîû“ þœyëû ›%¢ œ › y˜öì” îû ~£ z ~„ þ! e“ þ £ çëûy xöì˜ „ þ!£ ¨ % öì „ þ £ z!‰ þhsþyëû öšþöìœ! Šéœ – „ þyîû’– ¢‚… Äyœ ‡% £ öìœç ßþ º¦ þyî †“ þ ¦ þyöìî“ þyîûy xöì˜ „ þ öî! Ÿ ~„ þöìîûy … y ~ î ‚ îœ £# ˜ ç ‹ y“ þþ™yöì“ þ! î ¦ þ _«!£ ¨ % öì” îû“% þœ˜yëû x!•„ þ ¢‚†! àþ“ þÐ
¢ y ¦ þyîû „ þîû!£ ¨ % ‹ y“ þ # ëû“ þyîyöì” îû ~„ þÝþy îû * þ™öìîû … y ÷“ þ! îû „ þöìîû! Šéö윘 › ye – „ þyëÅe «›! ˜öìëû!“ þ! ˜! ˜! Øþ“ þ „ þöìîû!„ þŠ % é ö ¦ þöìî vþzàþöì“ þ
76 „ þyœ •¹! ˜ ö ¢ öì ² WzÁ º îû 2017 ~„ þ! î ‚ Ÿ î ¡ ìÅ“, þ“ þ # ëûô ‰ þ“% þíÅ ¢‚… Äy