ETİK
26
Özellikle aynı davranışı sergileyen diğer çalışanlara işlem yapılmazken, tek bir kişinin sürekli etik ihlalle suçlanması bu durumu pekiştirir.
İhlalin Tespiti Uyum ihlali; kurumun yasa, etik ilke ve iç düzenlemelere aykırı davranışlarıdır. Ancak“ şirket kültürüne zarar vermek” gibi muğlak ifadeler, önceden tanımlanmamışsa keyfi yorumlara yol açabilir. Bu nedenle ihlaller, somut ve öngörülebilir kurallara dayanmalıdır. 13-14
Tespitte yalnızca içerik değil, usul de önemlidir. Çalışana açık bildirim yapılmalı, savunma hakkı tanınmalı, süreç şeffaf ve tarafsız yürütülmelidir. 15 Deliller güvenilir olmalı, KVKK’ ya uygun toplanmalı ve objektif şekilde değerlendirilmelidir.
Yaptırımlar eylemle orantılı olmalı; fesih gibi ağır sonuçlar ancak son çare olarak uygulanmalıdır. 16 Yargıtay, savunma alınmadan yapılan fesihleri geçersiz saymaktadır. 17
Uyum süreçleri bazı durumlarda kötüye kullanılarak sistematik baskıya dönüşebilir. Bu durumda keyfi disiplin işlemleri hem hukuken geçersizdir hem de tazminat sorumluluğu doğurur. 18
Uyum Süreçlerinin Mobbing Aracı Olarak Kullanılması Uyum sistemleri etik denetim amacıyla kurulsa da bazı işyerlerinde baskı uygulamak için araçsallaştırılabilir. Sürekli denetim, ani kontroller ve seçici disiplin, yapısal mobbing oluşturabilir. 19
Özellikle aynı davranışı sergileyen diğer çalışanlara işlem yapılmazken, tek bir kişinin sürekli etik ihlalle suçlanması bu durumu pekiştirir. Yargıtay, somut delile dayanmayan, sistematik uyarı ve tutanakları mobbing olarak değerlendirmiştir. 20
Etik komitelerin yönetime bağlılığı tarafsızlığı zedeler. Avrupa Komisyonu, uyum yapılarının bağımsız ve çok aktörlü olması gerektiğini vurgulamaktadır. 21
Bu tür uygulamalar, uyum kisvesiyle meşrulaştırılabilir. AİHM, Heinisch kararında bu durumu iç denetimlerin kötüye kullanımı ve ifade özgürlüğünün ihlali olarak değerlendirmiştir. 22
13 TEİD, Etik ve Uyum Yöneticiliği Ulusal Yeterlilik Belgesi, 2024.
14 Van Rooij, B. & Sokol, D. D.( Eds.). The Cambridge Handbook of Compliance, Cambridge University Press, 2021.
15 Duman, B., 2020; Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi m. 6.
16 Thomas, U.,“ Proportionality in Employment Discipline,” European Labour Law Journal, 2016.
17 Yargıtay 9. HD, E. 2016 / 21564, K. 2019 / 11033.
18 Yargıtay 7. HD, E. 2015 / 40196, K. 2017 / 21444.
19 Zapf & Einarsen,“ Bullying in the Workplace,” European Journal of Work and Organizational Psychology, 2001.
20 Yarg. 9. HD, E. 2015 / 11294, K. 2016 / 16492.
21 European Commission, Corporate Sustainability Due Diligence Proposal, 2021.
22 AİHM, Heinisch v. Germany, Başvuru No. 28274 / 08, 21.07.2011.