YAPAY ZEKA
12
Bu durumdan en çok etkilenenlerin başında, YZ sistemlerinin geliştirilme aşamasından itibaren bu prensiplere uygun olmasını sağlamak üzere kritik rol üstlenen geliştiriciler yer alsa da tüm iş birimlerine dokunan bir yapı mevcuttur. Zira, YZ Yasası, etik ilkelerin YZ sistemlerinin tüm yaşam döngüsü boyunca( kavramsallaştırma, tasarım, dağıtım ve kullanım sonrası) entegre edilmesini gerektiren tasarımda etik yaklaşımını teşvik etmektedir. 11 Bu yaklaşım, sistemin ilk aşamasından itibaren etik standartların gözetilmesi ve risklerin ve önyargıların proaktif olarak en aza indirilmesini amaçlayarak, yasal uyumun ötesinde YZ sisteminin güvenilirliğini, şeffaflığını ve adil olmasını da garanti altına almıştır.
Dürüstlük ve Şeffaflık YZ teknolojilerinin karmaşık işleyiş yapısının yarattığı zorluklar arasında dürüstlük ve şeffaflık her daim ön planda olmuşsa da bu unsurların önemi, YZ teknolojilerinin yaygınlaşması ve özellikle üretken yapay zeka ile toplumun günlük hayatına dahil olması ile giderek artmıştır. Özellikle bir YZ sisteminin karar verme süreçlerinin girdi ve çıktıları arasındaki ilişkinin anlaşılamaz veya açıklanamaz olması, dürüstlük ilkesi ve şeffaflığı zedeleyerek etik endişelerini beraberinde getirmektedir. YZ etiği alanında yaygın olarak
11 Avrupa Komisyonu, Tasarımda Etik ve Yapay Zekâ Kullanımında Etik Yaklaşımlar, 2021
12 Siau vd., Yapay Zekâ Etiği: Yapay Zekâ Etiği ve Etik Yapay Zekâ, 2020 kara kutu( black box) metaforuyla 12 ifade edilen bu durum, özellikle yüksek riskli olarak sınıflandırılan sistemlerde güven ve hesap verebilirlik sorunları yaratmaktadır. YZ Yasası, bu amaçla şeffaflık ve açıklanabilirliği somut yükümlülükler haline getirmiştir. Buna göre, yüksek riskli YZ sistemlerinin sağlayıcıları, sistemin tasarımı, geliştirilmesi ve performansı hakkında ayrıntılı teknik dokümantasyon oluşturmak zorundadır. 13 Bu gereklilik, karar mekanizmalarının izlenebilir ve denetlenebilir olmasını sağlayarak, şirketlerin hesap verebilirliğini artırmaktadır. Ayrıca, kullanıcılarla doğrudan etkileşime giren sohbet robotları gibi sistemler için bu etkileşimin bir YZ sistemi ile gerçekleştiğinin açık bir şekilde belirtilmesi şartı getirilmiştir. 14 Bu yükümlülük, aldatıcı uygulamaların önüne geçerek, etik açıdan şeffaflığın bir gereği olarak kullanıcı güvenini hedeflemektedir.
Adil Olma ve Ayrımcılık Yapmama İş etiğinin temel ilkelerinden olan adil olma, kararların tarafsız ve eşitlikçi bir şekilde alınmasını gerektirmektedir. Yüksek riskli YZ sistemleri, işe alım veya kredi puanlaması gibi hassas alanlarda kullanıldığında, eğitim verilerindeki önyargıları tekrarlayarak ayrımcılığa yol açabilmektedir. Bu durum, YZ teknolojilerinin düşük açıklanabilirlik seviyesi ve
13 Yapay Zekâ Yasası, Madde 50
14 Siau vd., Yapay Zekâ Etiği: Yapay Zekâ Etiği ve Etik Yapay Zekâ, 2020