Historia Polski w liczbach GUS Historia Polski w Liczbach GUS z 1994 | Page 72
danych statystyki demograficznej odbywało się na szczeblu guberni; brak
było bowiem aż do końca lat osiemdziesiątych w Królestwie Polskim
odrębnej instytucji, która centralnie kierowałaby pracami statystycznymi.
Władze poszczególnych guberni wydawały jedynie coroczne "Obzory"
("Przeglądy") gubernialne (płockiej i radomskiej od 1870 r., pozostałych
od 1871-1873), w których ogłaszano, o różnym stopniu szczegółowości,
zestawienia liczbowe o stanie ludności, jej strukturze, ruchu naturalnym
i wędrówkowym.
Dopiero w 1887 r. car Aleksander III zatwierdził uchwałę o utworze-
niu Warszawskiego Komitetu Statystycznego. Komitet ten - pod-
porządkowany
rosyjskiemu Centralnemu Komitetowi Statystyczne-
mu - aż do 1915 r. był w Królestwie Polskim centralną instytucją
statystyczną zajmującą się zbieraniem, opracowywaniem i publikowaniem
danych liczbowych z terenu całego Królestwa. W latach 1889-1914
Warszawski Komitet Statystyczny wydał 40 tomów "Prac" ("Trudy
Warszawskago Statisticzeskago Komiteta") zawierających wyniki badań
tego Komitetu. Z zakresu statystyki demograficznej publikowano w nich
dane dotyczące stanu ludności za lata 1890, 1893, 1905-1909, a także
przeglądowe zestawienia za lata 1867-1893 i 1816-1906 oparte dla
okresu do 1888 r. o dane z "Przeglądów" gubernialnych. Zamieszczano
też statystyki dotyczące ruchu naturalnego i wędrówkowego (zwłaszcza
emigracyjnego) ludności oraz wyniki spisów miejscowości (gubernie
suwalska i łomżyńska), które zawierały również dane z zakresu tematyki
demograficznej.
Statystyki ludnościowe odnoszące się do Królestwa Polskiego były
także publikowane w wydawnictwach rosyjskiego Centralnego Komitetu
Statystycznego założonego - po kolejnych przekształceniach poprzed-
nich instytucji statystycznych ·- w 1858 r. w Sankt Petersburgu. Ogła
szano je m.in. w periodykach: "Statisticzeskij wremiennik Rossijskoj
Imperii'' (zeszyt l - 1871), "Statistika Rossijskoj Imperii" (t. I -
1887) oraz w roczniku p.n. "Statisticzeskij jeżegodnik Rossiji" wydawa-
nym od 1904 r.
Wyniki spisu ludności z 1897 r. - jedynego przed 1914 r. spisu
powszechnego przeprowadzonego jednocześnie w Cesarstwie Rosyjskim
i Królestwie Polskim - opublikowano odrębnie dla m. Warszawy
i w skali powiatów i miast dla każdej z dziesięciu guberni Królestwa.
Zawierały one dane o stanie zaludnienia, strukturze demograficznej,
zawodowej i wyznaniowej mieszkańców. 9 )
Źródłem dla poznania stanu i struktury zaludnienia miast są też
wyniki tzw. jednodniowych spisów ludności przeprowadzanych w nie-
których miastach, np. w 1868 r. w Radomiu, w 1872 r. w Piotrkowie
54