Historia Polski w liczbach GUS Historia Polski w Liczbach GUS z 1994 | Page 71
Źródłem dla badań ruchu naturalnego ludności w Królestwie Polskim
w wieku XIX i początkach XX są - podobnie jak i dla okresu
przedrozbiorowego - księgi metrykalne małżeństw, urodzeń i zgonów.
Zgodnie ze zmianami dokonanymi w 1825 r. prowadzili je duchowni
kierujący parafiami wyznań chrześcijańskich, natomiast dla ludności
niechrześcijańskiej księgi metrykalne miały być prowadzone przez
burmistrzów lub inne wyznaczone do tych spraw osoby. Rejestracja
ruchu naturalnego notowana w księgach metrykalnych, mimo że także
niedoskonała, przewyższała dokładnością coroczne ujęcia stanu ludności
oparte na danych z miejskich i gminnych ksiąg ludności.
Wyniki badań statystyki ludności przeprowadzanych przez
KRSWiOP w pierwszym okresie jej działalności, tj. w latach 1815-1830
nie były publikowane. Wyjątek stanowi tu wydana w 1827 r. "Tabella
miast, wsi i osad Królestwa Polskiego" podająca liczbę ludności każdej
miejscowości. Zebrane przez KRSWiOP materiały demograficzne wyko-
rzystywane były już jednak współcześnie w różnych innych wydawni-
ctwach, wśród których wymienić można m.in.: "Obraz jeograficz-
no-statystyczny Królestwa Polskiego" opracowany przez Franciszka
Rodeckiego (wydany w 1830 r.) czy "Nowe Kalendarzyki Polityczne
Jana Netto" drukowane w latach 1822-1830.
W okresie międzypowstaniowym ogłaszano również niewiele statystyk
ludnościowych. Dane dla lat 1831-1845 publikował m.in. M. Zawielej-
ski, L. Wolski i R. Wierzchlejski. 8) Natomiast w okresie 1845-1865
drukowano już więcej informacji z zakresu demografii. W "Kalendarzyku
Politycznym" na bieżąco w latach 1847-1849 zamieszczano dane
dotyczące zaludnienia, a od 1857 r. L. Wolski systematycznie ogłaszał
w "Kalendarzu wydawanym przez Obserwatorium Astronomiczne
Warszawskie" dane liczbowe o ludności m.in. miast. Od początku lat
sześćdziesiątych zaczyna się pojawiać coraz więcej prac i materiałów
traktujących o zagadnieniach demograficznych zamieszczanych zarówno
w czasopismach naukowych (głównie w "Ekonomiście"), jak i w wydaw-
nictwach popularnonaukowych.
()kres 1867--1918
Po podziale od l I 1867 r. Królestwa Polskiego na 10 guberni
i zlikwidowaniu w połowie 1868 r. Komisji Rządowej Spraw Wewnętrz
nych, Duchownych i Oświecenia Publicznego sprawy badań statystyki
ludności, jak i w ogóle prowadzenia całej działalności statystycznej
zostały włączone do zakresu obowiązków redaktora dziennika gubernial-
nego wydawanego w każdej guberni. Opracowywanie i publikowanie
53