Historia Polski w liczbach GUS Historia Polski w Liczbach GUS z 1994 | Seite 70
tystyce Polski" 6) (opublikowanym dopiero w 31 lat po jego śmierci
w 1845 r.) przedstawił analizę ujęć stanu ludności i niektórych danych jej
struktury. Wykorzystywanie danych liczbowych opublikowanych w tych
pracach wymaga dokładnej ich analizy i weryfikacji.
2. KRÓLESTWO POLSKIE
Lata 1815--1866
Do połowy lat sześćdziesiątych XIX w. zbieraniem i opracowywaniem
danych statystyki ludnościowej zajmowała się Komisja Rządowa Spraw
Wewnętrznych i Policji, w 1832 r. nazwana Komisją Rządową Spraw
Wewnętrznych, Duchownych i Oświecenia Publicznego. W ramach
organizacyjnych tej Komisji powoływano służby · statystyczne, które
chociaż działały z przerwami (Biuro Statystyczne od 1824 do ok. 1830 r.,
Oddział Statystyczny od połowy lat czterdziestych do połowy lat
sześćdziesiątych) to jednak badania dotyczące zaludnienia Królestwa
Polskiego prowadzono stale przez specjalnie do tych prac wyznaczone
zespoły osób. 7)
Na polecenie tejże Komisji bezpośrednią działalność w zakresie
statystyki ludności prowadziły władze administracyjne wszystkich szcze-
bli, nie podejmując jednak z własnej inicjatywy - z wyjątkiem
magistratów niektórych tylko miast -
żadnych badań demograficz-
nych.
Głównym źródłem informacji, na podstawie których w Królestwie
Polskim aż do I wojny światowej lokalne władze zbierały, a instytucje
statystyczne sporządzały i publikowały zestawienia o stanie ludności, były
księgi ludności. Nakaz ich założenia -
zgodnie z Kodeksem Napoleo-
na - otrzymali postanowieniem dekretu z 18 I 1810 r. prezydenci
i burmistrzowie miast oraz wójtowie gmin. Bardziej szczegółowe zasady
prowadzenia ksiąg ludności określono jednak dopiero w 1818 r., a od
1861 r. wprowadzono obowiązek zakładania odrębnych ksiąg dla
ludności stałej i ludności niestałej. Odnotowywano w nich m.in. płeć,
wiek, stan cywilny, przynależność stanową, wyznanie, zawód, miejsce
poprzedniego zamieszkania. Informacje te pozwalały na coroczne
zbiorcze ustalanie stanu i struktury ludności każdej miejscowości, a także
pośrednio zmian spowodowanych ruchem naturalnym i wędrówkowym.
Dane liczbowe uzyskiwane z ksiąg ludności obciążone były jednak dość
licznymi błędami. Podłożem tych błędów była niepełna rejestracja
mieszkańców w księgach, a także pomyłki przy sporządzaniu zestawień.
52