45
Il-Kult Antik lejn il-Kbir u l-Ġust
Appostlu San Bartilmew
Minn Fr. Charles Buttigieg
L-Appostlu San Bert
San Bartilmew (bil-grieg: ‘Bartholomaios’, bl-aramajk:
‘bar Ptolemaios’ jew ‘bar-Talemai’ jiġifieri ‘iben Tolemew’
li jfisser litteralment ‘iben ir-radda (aramajk: telem) talgħalqa jew iben ħaddiem il-għalqa jew ‘iben il-moħriet’),
hu msejjaħ Natanjel li tfisser ‘don ta’ Alla’ fl-evanġelju ta’
San Ġwann. Tajjeb li ngħidu li l-moħriet huwa simbolu
tal-ħidma ta’ Alla fl-għalqa tal-Knisja. Id-dinja hija
‘teofanija’, hija l-għalqa ta’ Alla. Il-vanġeli l-oħra dejjem
isemmuh bħala Bartilmew.
B’rabta ma’ dan l-isem hemm
l-isem assirjan ‘Nabu talime’ li
jindika li wieħed huwa ‘tewmi’.
Il-biblista S. Köhn jgħid li
Bartilmew kien Samaritan.
Kien il-kittieb Elija isqof ta’
Damasku li semma għallewwel darba r-rabta bejn
dawn iż-żewġ ismijiet talappostlu fil-bibbja. Insibu
wkoll lil Abdisho bar Berika
metropolita ta’ Soba li saħaq
fuq din l-identifikazzjoni fl14-il seklu. L-appostlu San
Bartilmew minn Kana talGalilija, raħal iktar magħruf
minn Nażaret fl-Antik
Testment (ara Ġoswè 19:28)
u ġie mfaħħar minn Ġesù meta
rah l-ewwel darba: “Ara, dan
tassew wieħed minn Israel li
jixraqlu dan l-isem; ma hemm
ebda qerq fih” (Ġw 1:47).
X’eloġju u tifħir minn fomm
il-Mulej għal Bartilmew! Mhux li kien li kull wieħed
u waħda minna, nistgħu xi darba nisimgħu dal-kliem
meqjus mill-fomm Divin ukoll fuqna. Ġesù jħares lejh u
jagħtih l-isem li jixraqlu: “Iżraelita veru li m’hemmx qerq
fih.” U lilu jagħmillu wegħda oħra: “Għad tara ħwejjeġ
ikbar minn dawn.”
Huwa ltaqa’ ma’ Ġesù permezz tal-appostlu Filippu:
“Filippu ra lil Natanjel u qallu: Sibna lil dak li fuqu
kitbu Mosè fil-liġi u l-profeti fil-kotba tagħhom. Ġesù
minn Nazaret bin Ġużeppi” (Ġw 1:45). Huwa jistqarr
lil Ġesù: “Mgħallem, int l-Iben ta’ Alla, int is-Sultan ta’
Israel” (Ġw 1:49). Din hija waħda mill-ewwel stqarrijiet
ta’ fidi f’Ġesù proprju magħmula minn San Bartilmew,
saħansitra qabel dik li għamel San Pietru f ’Ċesarea ta’
Filippi. Bartilmew għalhekk kien Israelita ġust u onest
li josserva l-liġi ta’ Alla, li spiss kien jitlob u jaqra din ilLiġi ta’ Alla (Torah) taħt id-dell tas-siġar tat-tin li kienu
komuni ġewwa Kana, sabiex jipproteġi ruħu mill-qilla
u s-sħana tax-xemx: “Rajtek taħt is-siġra tat-tin qabel
ma sejjaħlek Filippu” (ara Ġw 1:48). Fuq kollox il-liġi
ta’ Alla kienet imxebbha mas-siġra tat-tin fost il-Lhud,
fejn it-Talmud ‘Eruvin’ iqabbel is-siġra tat-tin mal-Liġi:
“Għaliex it-Torah nxebbhuha mas-siġra tat-tin, għax din
is-siġra ma ssajjarx il-frott
tagħha fi żmien wieħed. Kull
meta xi ħadd jersaq lejn din
is-siġra jsib dejjem xi frotta
fiha. Hekk it-Torah: kull meta
timmeditaha, issib xi ħaġa
ħelwa fiha.”
Huwa pprietka f ’Ġerusalemm,
fl-Asja Minuri ġewwa Ikonju,
fl-Etjopja, fl-Armenja, filPersja u anke skont xi wħud
fl-Indja (jingħad li Ofir talBibbja hija l-Indja) eżattament
ġewwa Kalyana qrib Bombay
tal-lum (ara x-xhieda taliskular fl-Indja Pantanaeus
fis-sena 180 W.K., l-Atti ta’
Abdija ta’ Babilonja u Ewsebju
ta’ Ċesarea). Il-kristjani ta’
Kalyana jsostnu li l-appostlu
ħa l-martirju fl-Indja. Huwa
kien ikkonverta lir-re talA r m e n j a P o ly m i u s . Ħ a
l-martirju fl-24 ta’ Awwissu
f ’Derbend (Alabanopolis, Albac, illum Baskale) flArmenja (dak in-har) taħt il-liġi Persjana tar-re Astyages
billi tqaxxar ħaj fis-sena 62 W.K. (ara il-kitba ta’ Teodoru
Anagnostes tar-raba’ seklu). Il-festa liturġika tiegħu hija
fl-24 ta’ Awwissu. Huwa Patrun tal-Knisja Appostolika
Armena li ġuridikament hija marbuta ma’ Ġerusalemm,
Kostantinopli u ċ-Ċiliċja. Fil-fatt huwa isem komuni ħafna
fl-Armenja bħala ‘Partogħimeos’. Il-Knisja ortodossa
tiċċelebra l-festa tiegħu fil-11 ta’ Ġunju. Il-Kopti
jiċċelebraw il-festa tiegħu fid-29 ta’ Awwissu.
Il-Mistoqsijiet ta’ Bartilmew
Dan huwa xogħol apokrifu marbut mal-appostlu
bħalma hemm ma’ wħud mill-appostli l-oħra. Jinsabu
manuskritti antiki latini u griegi, kopt u slavoniku ta’