Ïåäàãîãèêà
¹ 8-9( 8) 2015
Мақала балалар музыка мектебінің домбыра сыныбында топтық оқу әрекетін ұйымдастыру мәселелеріне арналған. Автор инструментальді ансамбльдің кәсіби, тәрбиешілік, коммуникативтік және әлеуметтік функцияларын айқындайды.
БАЙГАРИНОВА ГУЛЬМИРА АУЕСКАНОВНА
Шүлбі жалпы орта білім беретін эстетикалық білім және тәрбие беру мектеп-кешенінің балалар музыка мектебінің домбыра сыныбының мұғалімі, Семей қаласы
Статья посвящена вопросам организации коллективных форм учебно-исполнительской деятельности в домбровых классах детских музыкальных школ. Авторвыявляет профессиональные, воспитательные, коммуникативные и социальные функции инструментального ансамбля.
This article is devoted to the organization of collective forms of teaching and performing activities in dombra classes in children ' s music schools. The author discovers professional, educational, communicative and social functions of the instrumental ensemble.
ЖЕТЕКШІНІҢ ДОМБЫРА АНСАМБЛІ СЫНЫБЫНДА ОҚУШЫЛАРМЕН ТОПТЫҚ ЖҰМЫС ЖАСАУЫ
Ансамбль сыныбы музыка өнер мектептерінің халық аспаптар бөлімдерінде өткізетін пәндердің арасындағы ең негізгі пәндердің бірі болып саналады. Ансамбль сыныбы сабағында оқушылардың есту қабілетін, оны жадында сақтау, қабілетін нығайтып дамытуға, көркемдік талғамның өсуіне тәрбиелеп, олардың ой өрісін кеңейтуге көмектеседі. Оқушылар ансамбль сыныбында оқу барысында ансамбльде ойнау дағдысын меңгеріп, ансамбльде жұмыс істеу әдістемесімен танысады. Ансамбль белгілі бір композитордың шығармасын ойнайтын музыкант орындаушыдан тұратын үлкен ұжым. Ансамбльмен ойнаудың мақсаты- топ болып орындауда машықтану. Ансамбль сыныбы пәні, оқушылардың кәсіби дайындығын жетілдіруге бағытталған. Соңғы жылдары музыкалық оқу орындарында ансамбльмен жұмыс, аспапта үйрету бағдарламасы қазіргі уақыт талабына сай жаңартылып толықтырылуда. Ансамбль репертуары әр ел композиторларының шығармалары молайтылып, аспаптық орындаушылық мүмкіндігі де арта түсті. Бұл әдістемелік нұсқау бүгінгі уақыт тынысынан туандалған талаптарды ескере отырып, ансамбльмен жұмыс жасаудың көп жылғы тәжірибесіне сүйеніп отырып жазылды. Еліміздің ежелден дәріптеп қастерлеп келген ұлттық өнерінің шегін шектеу, болмысын танып, оның асылын тарихтың рухани керуеніне ілестіріп отыру арқылы өткені мен бүгінін мәдени музыкалық мұраларды жалғастырып идеяны айтын тарихи үлгі өнеге тұтар парасатты ой, толғанысы күшті қауым тәрбиелеу мақсатында өз үлесімді музыка өнері және ансамбльмен жұмыс жасау арқылы қосқым келді. Осы мақсатта ансамбльмен( топтық) жұмыс жасау кезіндегі сабақтың өтілуі, әр сыныпқа репертуар таңдау, репертуарды талдау, онымен жұмыс жасау, шығармаларды оқушыға үйрету, сол бағдарламаның ішіне кіретін бағдарламаның барлық элементтерін пайдаланып, көптеген жылдар бойы сабақ жүргізу барысында қолданған балалар музыка мектебінің халық аспаптар бөлімінде домбыра-тенор аспабында ансамбльмен жұмыс қалай жасау, жүргізу барысын ұсынып отырмын. Өз жұмысымның, сабағымның жүргізілуін жаза отырып, әдістемелік нұсқау жаздым. Пәннің мақсаттары мен міндетттері. Пәннің негізгі мақсаты: Оқушылардың музыка, фольклорды барлық ынтасымен оқуға және қазақтың музыка аспаптарына деген қызығушылығын, сүйіспеншілігін тұрақты түрде арттыруға кешенді тәрбиелеу; Олардың көркемдік талғамын жетілдіру;
Өз ісіне шығармашылық көзқараспен қарауға, өз міндетіне саналы түрде қарап, жауапкершілік сезімін қалыптастыру; Ансамбльдік ойнау дағдыларын дамыту, тәжірибесін үйрену және шыңдау; Ансамбльдік репертуарды меңгеру; Теориялық білімді тәжірибе жүзінде іске асыру; Әр түрлі музыкалық формалардың орындаушылық интерпретациясын сақтау, қолданысқа еңгізу; Орындаушылық өнердің сахна мәдениетін игеру; Пәннің негізгі міндеті: Ансамбльде музыкалық шығармаларды мәнерлеп орындауға дағдыландыру; Музыкалық аспаптардың құлақ күйін келтіруді үйрету; Нотаны бірден оқып, сауатты ойнау дағдысына жеткізу; Ансамбльмен дайындық жүргізу жұмыстарының түрлерімен және әдістеріменен тәжірибе жүзінде таныстыру; Ансамбльмен орындаудың негізгі тәртібін сақтауға оқыту; Концертпен шығуға дағдыландыру; Жоғары талғамды түрлі репертуармен таныстыру; Еңбекке баулып, тәрбиелік және шығармашылық ізденіс жолдарына көңіл бөлу; Музыкалық қабілеттілікті( музыкалық есту қабілеті, ой өрісі) дамыту. Ансамбль құрамы жинақталған топтан тұрады( 15-20- дан астам оқушы болу керек). Оқушылар ансамблінің құрамы толмаған жағдайда, оқу тәрбие жұмысын жетілдіру мақсатында ансамбльге кәсіпқой орындаушылардың( мектеп оқытушыларына және де басқа да иллюстраторлардың) қатысуына рұқсат етіледі. Ансамбльдік сынып сабағының мазмұны қазіргі музыка мектептеріндегі пайдаланып жүрген оқу жоспарының талаптарына сай жүргізіледі. Ансамбльдік сыныпқа 7 жылдық музыка мектептері үшін( 5-7 сыныптар) қабілеттерін танытқан 5 сынып оқушылыры, ал 5 жылдық музыка мектептері үшін( 3-5 сыныптар) қабілеттерін танытқан 2 сынып оқушылары қабылданады.
Бірінші оқу жылы ансамбль құрамын оқушылардан ұйымдастырып, қалыптастыру кезеңі. Ансамбль сабағын жүргізетін педагог орындаушыларды ансамбльге орналастыру тәртібін және санына қарай бөліп отырғызу, музыкалық аспаптардың бұрауымен таныстырып, домбыраның құлақ күйін келтіру дағдысын үйрету жөнінде толық мәліметтер беріп, олардың мағынасын түсіндіреді. Оқушылардың аспаптарды мәнерлі, сапалы
47