BÖLÜM
BÖLÜM
9
GLANDULAE ENDOCRINAE( ENDOKRİN BEZLER / ENDOKRİN SİSTEM)
GENEL BİLGİ
İç salgılı bezler, anatomik bir bütünlük oluşturmamalarına karşın, fonksiyonel bir bütünlük sağladıkları için ENDOK- RİN SİSTEM başlığı altında incelenir. Bir iç salgılı bezden salınarak kana geçen hormon, hedef hücre veya dokuda fizyolojik değişiklikler yaratır. Bu nedenle, tüm hormonlar, birer“ kimyasal haberci” olarak kabul edilirler. İç salgılı bazin embriyolojik orijinine bağlı olarak, salgıladığı hormonun yapısı da faklılık gösterir. Örneğin, endodermal orijinli iç salgılı bezler protein; mezodermal orijinli olanlar steroid; ektodermal orijinli olanlar da amin yapısında hormon salgılar. Steroid yapılı hormonlar( ör. östrojen, progesteron, testosteron)“ yağda eriyen / lipid-soluble” olup, kanda taşınması plazma proteinlerine bağlanarak gerçekleşir. Protein yapılı hormonlar( ör. adenohipofiz hormonları, insulin, parathormon),“ suda eriyen / water-soluble” olup, kanda serbestçe taşınırlar. Amin yapısındaki hormonların hedef hücrelere taşınması“ özel taşıyıcı proteinler” le gerçekleşir.
HYPOTHALAMUS’ UN HİPOFİZLE BAĞLANTILARI
Tr. tuberoinfundibularis( tuberohypophysialis): Bu yol, hipotalamusun, nuc. arcuatus’ unda üretilen ve adenohipofizin çalışmasını düzenleyen hipotalamik releasing / inhibiting hormonları( RH, IH), eminentia mediana ve infundibu-lum’ daki kapillerlere aktarır.
Hipofizyal portal sistem / vv. portales hypophysiales: Adenohipofiz üzerindeki etki yolu, eminentia mediana ve infundibulum’ a ulaşan nöral yola sınırlı değildir. Yolun buradan başlayan devamı, iki kapiller ağdan oluşan“ hipofizyal portal sistem” Hipofizyal portal sistemdeki birinci kapiller ağ( rete capillare primarium), eminentia mediana ve infundibulum’ a giren a. hpophysialis superior’ lar tarafından oluşturulur. İkinci kapiller ağ( rete capillare secundarium / vas capillare sinusoideum adenohypophysiale) adenohipofiz’ in pars distalis’ indeki sekretuvar hücrelerin arasında yer alır. İki kapiller ağ, vas longum ve vas breve portale hypophysiale’ lerle birbirine bağlanır. Hipotalamus’ un regio tuberalis’ indeki nuc. arcuatus’ ta üretilen ve adenohipofizin çalışmasını düzenleyen hipotalamik releasing / inhibiting hormonlar( RH, IH), bu çekirdekteki nöronların aksonlarının oluşturduğu tr. tuberoinfundibularis( tr. tuberohypophysialis) aracılığı ile – aksoplazmik transport – birinci kapiller ağa ulaşır. Akson terminalleri ile kapiller damarlar arasındaki temas, synapsis axovascularis olarak adlandırılır. Birinci kapiller ağ içine giren RH ve IH’ lar, vas portale hypophysiale ile adenohipofiz’ in pars distalis’ indeki ikinci kapiller ağa, buradan da hormon salgılayan sekretuvar hücrelere ulaşır.
Tr. hypothalamohypophysialis: Bu yol, hipotalamusun nuc. supraopticus ve nuc. paraventricularis’ inde yapılan hormonları( ADH, oksitosin) nörohipofiz bölümündeki fenestre kapiller yatağa iletir.
Hypophysis cerebri / gl. pituitaria
Hipofiz bezi. Hypophysis cerebri, hipotalamus’ un tuber cinereum bölümünden aşağıya doğru uzanan, içi boşluklu, konik bir çıkıntı şeklindeki infundibulum ile hipotalamus’ a tutunan, 1-1,5 cm genişliğinde, 0,5 cm kalınlığında, 0,6 – 1 gr
135