340
ODYOLOJİ VE KLİNİK DEĞERLENDİRME
hızla, sonra tam aksi yönde daha hızlı bir salınım ortaya çıkar. Bu nedenle nistagmusların bir yavaş fazı
birde kompansatuvar hızlı fazı mevcuttur. Yavaş faz
patolojiyi yansıtırken hızlı faz santral kompansasyonu yansıtır. Ancak hızlı fazın gözle tespiti daha kolay olduğu için nistagmuslar hızla fazın yönüne göre
isimlendirilirler (Şekil 1).
Şekil 1 Nistagmusun şematik anlatımı
• Baş dönmesinin süresi: Saniyeler ve dakikalar
(BPPV gibi), saatler (Meniere Hastalığı gibi), günler
süren baş dönmesi gibi. Baş dönmelerinin sürelerine
göre sınıflaması Tablo 1 de verilmiştir.
• Tetikleyici etkenler: Başın pozisyonu (BPPV), baş
çevirme (vestibüler paroksisma), basınç değişiklikleri
(Fistül),
• Otolojik hikaye: işitme kaybının varlığı, kulakta
dolgunluk varlığı, çınlama varlığı sorgulanmalıdır.
• İlave semptomların varlığı: bilinç kaybı, baygınlık,
konuşma bozukluğu, görme bozukluğu, güç kaybı...
• Medikal özgeçmiş ve ilaç kullanımı
FİZİK MUAYENE
Hastanın öncelikle otolojik muayenesi yapılmalıdır.
Daha sonra kraniel kafa çiftleri, ekstremite güç muayenesi yapılmalıdır. Bunlarda sonra vestibüler sisteme yönelik spesifik muayeneler yapılmalıdır.
• Nistagmus Araştırılması: Nistagmuslar hızlı, istemsiz, ritmik göz hareketleridir. Genellikle vestibüler sistemdeki dengesizlik sonucunda ortaya çıkarlar.
Ancak bazı durumlarda fizyolojik olarak da oluşabilir. Nistagmuslar baş dönmesinin en önemli bulgularından birisidir. Nistagmus sırasında göz küresi bir
tarafa doğru kayma gösterir. Bunu takiben santral sinir sistemi hızlı bir şekilde göz küresini tekrar santral
pozisyona geri getirir. Böylelikle önce bir tarafa yavaş
Nistagmus muayenesi sırasında mutlaka Frenzel Gözlüğü kullanılmalıdır. Aksi taktirde küçük amplitüdlü nistagmuslar gözden kaçabilir. Nistagmusların yönü horizontal, vertikal ya da horizontorotatuvar şekildedir. Periferik
nistagmuslar büyük oranda horizontorotatuvar iken santral nistagmuslar büyük oranda vertikal nistagmus şeklinde
ortaya çıkarlar. Nistagmusun karakteristik özellikleri bizlere patolojinin santral mi yoksa periferik mi olduğu konusunda çoğu zaman yol gösterici olur. Tablo 2 de santral
ve periferik nistagmusların özellikleri özetlenmiştir.
• Baş Sallama Testi (Head Shake Test): Bu test sırasında hastanın başı 30 derece fleksiyona getirilir.
Daha sonra testi yapan kişi hastanın başını iki eli arasına alarak 2 Hz frekansında 20 sn süre ile hastanın
başını 300 sağa ve sola çevirir. Daha sonra baş çevirme durdurularak yaklaşık 30 sn süre ile göz hareketleri Frenzel gözlüğü ile takip edilir. Tek taraflı vestibüler lezyonlarda test sonrasında nistagmus ortaya
çıkar. Ortaya çıkan nistagmusun hızlı fazı sağlam kulağa doğru gözlenir. Testin sensitivitesi düşük (%25),
spesivitesi yüksektir (%85). Yani baş sallama testi pozitif olduğunda başdönmesinin büyük ihtimalle periferik kökenli olduğu söylenebilir.
• Baş İtme Testi (Head Thrust Test): Vestibülo-oküler
refleksi (VOR) değerlendiren bir testtir. Test sırasında hastanın başı 30 derece fleksiyona getirilir ve hastanın gözlerini tam karşısındaki bir hedefe sabitlemesi istenir. Bu hedef testi yapan kişinin burnu olabilir.
Daha sonra testi yapan kişi hastanın başını 20 derece
sağa ve sola hızlı bir şekilde çevirir. Bu sırada hastaya hedefe sabit olarak bakmaya devam etmesi söylenir. Sağlıklı bireylerde baş bir tarafa çevrildiğinde göz
küresi aynı hızda karşı yöne hareket ederek bakışın
Tablo 2: Periferik ve Santral Vertigoda Nistagmus Özellikleri
Periferik Patolojiler
Santral Patolojiler
Nistagmusun şekli
Genellikle horizontorotatuvar
Genellikle vertikal
Nistagmusun yönü
Sabit
Değişken olabilir
Fiksasyonla
Baskılanır
Baskılanmaz
Karşı yöne bakmakla
Şiddeti azalır
Şiddeti azalmaz, yön değiştirebilir
Lateralizasyon
Nistagmus un hızlı fazı sağlam kulağa
doğrudur
Değişken