Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Defterhâne-i Hakanî
ğı ifade edilmektedir. Raporda üzerinde durulan konulardan bir diğeri de, 1263 tarihinden itibaren baş tarafı tuğralı tapu senetlerini hazırlamakla görevlendirilen Defterhâne’nin, personel azlığı, iş yoğunluğu ve yazışmaların uzaması nedeniyle senetleri zamanında hazırlayamaması ve taşrada bu işleri yürütmekle görevli kaza müdürleri ile mal memurlarının usulsüz
uygulamalarıdır. Taşra görevlilerinin tasarruf mazbatalarını geciktirdikleri, işlemleri yapıp ilmühaber verdikleri hâlde mazbata hazırlayıp göndermedikleri, hatta arazi hâsılatını zimmetlerine geçirip, merkeze gönderilmesi gereken ilmühaberleri irsal etmedikleri belirtilmektedir. Bu durum ise halkın senetsiz olarak arazi tasarruf etmesine ve ileride olası ihtilalarda
hak iddia edememelerine sebep olacağı gibi, halkın araziyi hor kullanmaya başlamasına neden olduğu belirtilmektedir.654 Komisyonun üzerinde durduğu konulardan bir diğeri de
“arazi-i mîrîyenin evlada bila-tapu intikal edeceği” hükmündeki “tapu” ibaresinin senet manasında anlaşılıp, halkın senetsiz arazi tasarruf etmesinin yanlışlığı meselesidir. Burada tapunun “muaccele” (peşin vergi) manasına geldiği, hak sahiplerinin “resm-i muaccele” vermeden tasarruf hakkına sahip olacakları ancak, arazinin senetsiz olarak tasarruf edilemeyeceğini belirtip, haklarının zayi olmaması için tebaanın senetlerini mutlaka almaları gerektiğini ifade etmektedir.655
Defter Emini Tevfik Ahmet ve Defterhâne Kisedarı Arifî ile Arazi Kanununu hazırlayan komisyonun başkanı Ahmet Cevdet’in de aralarında bulunduğu komisyon tarafından tamamlanan Talimat, irade-i seniyye ile yürürlüğe girmiş olup, talimatın suretleri bir ilannâme
ile taşra birimleri ile ilgili kalemlere gönderilmiştir.
Talimatname, Arazi Kanunu ve 1274 tarihli Tapu Nizamnâmesi’nin 21.maddesinde ifade edilen, “Defterhâne-i Âmire’den tapu senetleri gelinceye kadar tasarruf sahiplerine meclis
mührü ile memhur olarak verilen ilmühaberlerin” yerine merkezden gönderilen “matbu koçanlı defterlerin” kullanılmasını hükme bağlamış ve bunların nasıl tutulacağı ile ilgili aynı tarihte
hazırlanan Tarifnâme’nin dikkate alınmasını istemiştir.
Naib
Muhasebeci veya Mal Müdürü
Memur veya Tapu Katibi
Sandık Emini
“Taşrada hazırlanan tapu senetlerinde imzası bulunması gereken görevliler ve mühürleri”
654 BOA.İ.MMS. dos.no: 17/743, vrk.7/2
655 BOA.İ.MMS. dos.no: 17/743, vrk.2/1
171