Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Defterhâne-i Hakanî
Tanzimat Fermanı ortaya koyduğu hükümlerle, Osmanlı Devleti’nde son asırlarda
hüküm süren keyfiliğin yerine hukuku, düzensizliğin ve güvensizliğin yerine nizam ve emniyeti ön plana çıkaran bir kanunlaştırma hareketi olarak kendisini gösterir. Bu dönemin ortaya
koyduğu kanunlar genel olarak Batılı benzerlerinin taklidi şeklinde ortaya çıkmış olmakla birlikte, arazi hususunda ortaya çıkan irade ve nizamnâmeler ile bilhassa 1274 (1858) tarihli Arazi Kanunnamesi Tanzimat’ın ortaya koyduğu en başarılı ve tamamıyla millî bir kanun çalışması olarak karşımıza çıkmaktadır.565 Nitekim Arazi Kanunnamesi Cumhuriyet Dönemi’nde
de uzun müddet yürürlükte kalmış ve yeni devletin toprak hukukunun temellerini oluşturmuştur. Osmanlı Devleti’nin arazi hukukuyla ilgili olarak orijinal, batı tesirinde olmayan, millî
ve başarılı kanunname ve nizamnâmeler ortaya koyabilmesi şüphesiz ki şer’î ve örfî hukuka
dayanan köklü geleneklerinin bir sonucudur.
Tanzimat Devri’nde de büyük oranda ziraî ekonomiye dayanan Osmanlı Devleti’nin,
yapılan genel reform ve kanunlaştırma hareketleri içerisinde, devletin ve halkın refahı için
toprak hukukunu bir düzene sokması kadar önemli bir husus olmayaca I