Kuruluşundan Tanzimat’a Defterhâne-i Hakanî
Osmanlı Devleti’nde bilhassa ceza hukuku ile ilgili ayrıntılı bilgilere tahrir defterlerinde yer verildiğini de görmekteyiz. 423 Adam öldürmek, zina etmek, göz çıkarmak, kemik
ya da diş kırmak gibi türlü suçların her birisine, işlenen suçta kullanılan alete ve suçu işleyenin ekonomik durumuna göre verilecek cezaları, kadı huzurunda mahkeme olunmadan kimsenin cezalandırılmaması ve mahkemeye gelmeyen suçluya nasıl muamele edileceğine dair hükümlere varana kadar ayrıntıları ile bulmak mümkün olabilmektedir. 424 Bu nedenle idare ya da hukuk tarihi üzerinde çalışanlar için de tahrir defterleri önemli bir kaynak oluşturmaktadır.
Tahrir defterlerinden, bugüne kadar üzerinde çok da durulmayan “onomastik” (adbilim) çalışmalarında da faydalanılarak ilginç sonuçlara ulaşmak mümkün olabilmektedir.
Defterlerde yer alan erkek ve az sayıda kadın adlarından hareketle, belirli bir tarihte bir bölgede yaşayan insanların din ve mezhep ile kültürel yapılarına ait verileri ortaya çıkarmak 425
ya da yer adlarından hareketle bir bölgede uygulanan iskân siyasetini, bölgenin kültürel yapısını tespit etmek 426 imkânı bulunmaktadır. Ülkemizde ihmal edilmiş bir çalışma alanı olan
“yerbil” ve “kişbil” araştırmaları için tahrir defterleri önemli bir başvuru kaynağıdır.
Tahrir Defteri Örneği
423 Arıkan, “Tahrir Deyimleri”, s.12
424 Örnek olarak bkz: TKGM. TTd.no: 9, Pasin Mufassal, vrk.6b
425 Yılmaz Kurt, “Osmanlı Tahrir Defterlerinin Onomatik Değerlendirmesinde Uygulanacak Metod”, Osmanlı Araştırmaları 16, s.45-59
426 Bahaeddin Yediyıldız, Ordu Yöresi Tahrir Kaynakları-I: 1455 Tarihli Tahrir Defteri, Ankara 1992, s.XI
92