Contemporary Eurasia VI (2) Contemporary Eurasia VI (2)

ՂԱԶՎԻՆ-ՌԱՇԹ-ԱՍԹԱՐԱ ԵՐԿԱԹԳԻԾՆ ԻՐԱՆԻ ԵՐԿԱԹՈՒՂԱՅԻՆ. … րառումը, այդ երկրները տևական ժամանակ նախապատվու- թյունը տվեցին ջրային ճանապարհով հաղորդակցության տարբերակին: Այն է` Կասպից ծովով ռուսական Աստրախան, Оլյա, Մախաչկալա նավահանգիստներից դեպի իրանական Էնզելի, Ամիրաբադ նավահանգիստներ և Կասպյան մյուս երկրների նավահանգիստների միջև ջրային հաղորդակցու- թյանը: Թեև ուղղության ուժեղ կողմերից են համեմատաբար էժան փոխադրումները, սակայն նավահանգիստների զար- գացածության ցածր մակարդակը մասնավորապես ռուսական հատվածում, վարչակազմակերպչական խնդիրներն էապես սահմանափակում են ջրային միջանցքի լայնածավալ գործարկ- ման հնարավորությունները: Ջրային երթուղու ընտրությունը հիմնավորվում էր նրանով, որ այն զերծ է հարավկովկասյան հակամարտությունների օջախներից և թույլ է տալիս երրորդ երկրների սահմանները չհատելով` կրճատել լրացուցիչ մաքսա- յին միջոցառումները: Սակայն Ղազվին-Ռաշթ-Ասթարա երկաթգծի կառուցումն առավելապես խոչընդոտել են ոչ միայն տեխնիկական և ֆի- նանսական գործոնները, այլև մասնակից պետությունների քա- ղաքական հակասությունները: Չնայած նրան, որ երկաթուղին Հ-Հ ՄՏՄ-ի ծրագիր ներգրավված բոլոր կողմերի գնահատ- մամբ տնտեսապես շահեկան նախագիծ է համարվում, տևա- կան ժամանակ խնդրի աշխարհաքաղաքական բաղադրիչը գերակայել է տնտեսականի նկատմամբ: Ակնհայտ էր, որ իրա- նական կողմն անիրատեսական էր համարում ռազմավարա- կան նշանակության նման ճանապարհի կառուցումը և մեծ հաշվով խնդիրը դիտում էր անվտանգային հարթությունում: Թեհրանին անհրաժեշտ էին լրացուցիչ երաշխիքներ, երբ ադրբեջանական տարածքը ԱՄՆ-ի կողմից դիտարկվում էր որպես հնարավոր հենակետ Իրանի նկատմամբ ռազմական գործողությունների դեպքում, իսկ Իսրայելի հետ ռազմատեխ- նիկական ոլորտում Բաքվի համագործակցությունը հետզհետե աճում էր: Սրան գումարվում էր իրանական ուղեծրում Բաքվի անբարենպաստ քաղաքականությունը` միտված Ադրբեջանում շիայական գործոնի ակտիվացումը զսպելուն, Իրանական Ատրպատականում անջատողականությունը խթանելուն և 56

Contemporary Eurasia VI (2) Contemporary Eurasia VI (2) | Page 56