Kvennaverkfallið á Akranesi 1976
Kvennaverkfallið á Akranesi sem átti sér stað árið 1976
vakti mikla athygli. Konur í fiskvinnslu höfðu fengið nóg
af kauptryggingarsamningi sem veitti atvinnurekendum rétt
til að segja þeim upp með viku fyrirvara hvenær sem er og
kröfðust þess að slíkar uppsagnir gætu aðeins átt sér stað á
föstudögum en ekki alla daga vikunnar. Ekki var tekið tillit
til þess í nýjum samningum í byrjun árs 1976 og var sú
ákvörðun tekin hjá kvennadeild Verkalýðsfélags Akraness að
samþykkja ekki samningana en boða til verkfalls. Tíu konur
voru kosnar í verkfallsstjórn og á ýmsu gekk þegar verið var
að gæta þess að ekki yrðu framin verkfallsbrot.
Sigrún Clausen var ein af þeim konum sem tóku þátt í
verkfallinu og rifjaði hún upp atburði því tengda í afmælis
riti Sambands borgfirskra kvenna árið 1986. Þar segir hún
meðal annars frá því þegar konurnar fréttu að verið væri að
pakka loðnuhrognum í einu fyrirtæki í bænum á meðan á
verkfallinu stóð en það hafði verið verk kvenna eingöngu.
Konunum tókst að stöðva pökkunina en höfðu þó komið
sér upp símakallkerfi til að geta sent út boð ef í ljós kæmi
að verið væri að brjóta verkfallslög. Ein verkfallskvennanna
bjó nálægt því fyrirtæki sem þær höfðu þurft að hafa afskipti
af og fékk hún það hlutverk að setja símakallkerfið af stað
ef einhver hreyfing sæist. Sigrún lýsir því sem næst gerðist
á eftirfarandi hátt: „Nú, klukkan um hálf ellefu byrjuðu
símarnir út um allan bæ að hringja, því kominn var stærðar
vörubíll frá kaupfélaginu í Borgarnesi fyrir utan þar sem
loðnuskilvindan var. Þustum við nú allar á staðinn.
Þegar við komum þangað var búið að hrúga upp á
bílinn vélinni og fleira dóti, sem nota þarf við frystingu
loðnuhrogna... Þeir voru að leggja síðustu hönd á þetta
myrkraverk og máttum við ekki seinna koma, annars hefðu
þeir sloppið.“ Konurnar bentu mönnunum á að ólöglegt
væri að flytja vinnuvélar og tæki af þeim stað sem verkfall sé
á en þeir létu sér ekki segjast: „Langur og mjór bekkur var
á miðju gólfi og átti hann að fara upp á bílinn. Settumst
við nú þrjár á bekkinn og neituðum að standa upp er hinir
vígreifu herrar ætluðu að taka hann. Þeir tóku nú samt undir
sinn hvorn endann á bekknum. Stóðu þá tvær upp, en sú
þriðja sat sem fastast. Skipti það nú engum togum, þeir bera
bekkinn með konunni á, yfir að bílnum. Þegar þangað er
komið snúa þeir upp á bekkinn mjög snarlega og hreinlega
sturta konunni niður á gólfið. Hún kemur þar niður á fjóra
fætur, en stendur snarlega upp...“ Konan sem lenti í þessari
ævintýraferð á bekknum lét mennina vita að þeir væru að
þverbrjóta öll lög og bað hinar konurnar að leggja bílunum
sínum fyrir vörubílinn sem þær og gerðu.
Forsvarsmenn fyrirtækisins og fleiri fulltrúar Verkalýðsfélags
Akraness komu á vettvang og leystist málið á góðan hátt.
Bjarnfríður Leósdóttir var fundarstjóri á næsta baráttufundi
og las hún meðal annars upp skeyti sem höfðu borist
konunum til stuðnings ásamt rausnarlegum peningagjöfum
í verkfallssjóðinn. Á þessum fundi var samþykkt ályktun
þess efnis að skora á útgerðarmenn bæjarins að virða óskir
kvennanna en lítið kom út úr því.
Eftir árangurslausa fundi kom loks að því þann 15. mars að
fundur var haldinn með atvinnumálanefnd, samninganefnd
útgerðarmanna og bæjarstjóranum. Fundurinn stóð fram á
næsta dag og þann 16. mars var skrifað undir samkomulag
þess efnis að segja mætti upp mánudaga og föstudaga. Þó
konurnar hefðu óskað þess að einungis mætti segja upp
á föstudögum var þetta þó mun skárri niðurstaða en að
leyfilegt væri að segja upp hvaða dag vikunnar sem er. Þar
með lauk þessu rúmlega tveggja vikna kvennaverkfalli en
samkomulagið var samþykkt með 84% atkvæða. Meðlimir
kvennadeildarinnar fundu fyrir miklu þakklæti í garð allra
þeirra sem sýndu þeim stuðning og vakti verkfallið athygli
víða um land.
Vísurnar hér fyrir ofan birtust í Dagblaðinu 9. mars 1976. Þar er fjallað um nokkra meðlimi kvennadeildar VLFA og ættu flestir að vita um hverjar er ort.
það var þegar ég var að leysa Herdísi af. Svo þegar það var
mikið að gera, áður en kauptryggingin kom og ef engin
vinna var í frystihúsinu, þá kom ég uppeftir til að vinna við
atvinnuleysisbæturnar.“ Á þessum tíma var Guðmundur
Magnús Jónsson formaður félagsins og Sigrún átti gott
samstarf með honum. „Hann var mjög akkúrat í sínu starfi.
Þegar ég átti að leysa hann af rétti hann mér möppur og
benti mér á hvað ég átti að gera og ég þurfti ekkert meira,
það var allt 100% skýrt.“ Guðmundur Magnús, eða Maggi
eins og hann var jafnan kallaður, var í annarri skrifstofunni
en Herdís hafði hina skrifstofuna til umráða. „Skrifstofan
sem Herdís hafði var stór og þar var stórt borð þar sem við
héldum stjórnarfundi, trúnaðarráðsfundi og fleira og við
kölluðum þetta nægtarborðið, hún Herdís fann það upp.
Svo aftur á móti í stóra salnum þar héldum við stærri fundi
eins og félags- og deildafundi.“
Mikil handavinna í kringum umsóknir
Á þessum tíma þurfti að handvinna allt í tengslum við
umsóknir og afgreiðslu þeirra og haldnir voru fundir þegar
nýjar umsóknir bárust um atvinnuleysisbætur. „Við fylltum
út blað með nafni og hvað hver átti að fá og fórum með það
niður á bæjarskrifstofu. Þar var Tryggvi Björnsson starfandi,
hann fór yfir allt saman og lét okkur hafa eina ávísun. Svo
skrifuðum við út ávísanirnar á fólki