ในมัณฑละแห่งศรีจนาศะ ละโว้ /ศรีเทพ /เสมา ในมัณฑละแห่งศรีจนาศะ ละโว้ / ศรีเทพ / เสมา | Page 80

ปราสาทเมืองเก่า ห่างจากปราสาทเมืองแขกราว ๓ กิโลเมตร และห่างจากเมืองเสมาราว ๕ กิโลเมตร พบจารึก ประจ�ำอโรคยาศาลด้วย สันนิษฐานกันมาแต่เดิม ว่าเคยเป็นที่ตั้งของเมืองโคราชเดิมจากพระนิพนธ ของสมเด็จกรมพระยาด�ำรงราชานุภาพ จากนิทาน โบราณคดี ทรงวิน จ ิ ฉัยว่า เมืองเดิมของนครราชสีมา น่าจะได้แก่ “เมืองเก่า” ซึ่งเป็นเมืองโบราณ ตั้งอย ฝั ง ่ ทิศใต้ของล�ำตะคองในเขตอ�ำเภอสูงเนิน และทรง สันนิษฐานว่า เมืองเก่านั้นเดิมชื่อ “โคราฆะปุระ” ตามชื อ ่ เมืองในอินเดีย ต่อมาเรียกเพี ย ้ นเป็น “เมือง โคราช” ส่วนบรรณาลัยภายในกำ�แพงแก้ว แต่ปัจจุบันเป็นที่ทราบกันแล้วว่าเมืองเก่าท อ�ำเภอสูงเนินนี้ไม่ได้เกี่ยวข้องเป็นต้นทางของเมือง โคราชอันเป็น ที่ตั้งของตัวจังหวัดนครราชสีมาใน ปัจจุบันแต่อย่างใด และเมืองโคราชเก่านั้นสร้างขึ้น ในสมัยอยุธยา “อโรคยาศาล” ที่ปรากฏอยู่ทั่วไปเป็นการ สร้างเพื่อเฉลิมพระเกียรติของพระเจ้าชัยวรมัน ที่ ๗ แห่งนครธม ในพุทธศตวรรษที่ ๑๘ เฉพาะ อโรคยาศาลที บ ่ า ้ นเมืองเก่านั น ้ วัตถุที่ใช้ก อ ่ สร้างเป็น หลักนอกเหนือจากฐานที่ท�ำด้วยศิลาแลงแล้วคือ หินทรายคุณภาพดีเช่นเดียวกับที่ ใช้สร้างปราสาท 80 ในมัณฑละแห่งศรีจนาศะ ละโว้/ศรีเทพ/เสมา” หินพิมายหรือปราสาทหินในแถบนี้ สังเกตว่าจะม การใช้หินทรายมากกว่าอโรคยาศาลในท้องถิ่นอื่นๆ ประกอบด้วยปราสาทประธาน ๑ หลังหันหน้าไปทาง ทิศตะวันออก บรรณาลัย ๑ หลัง มีก ำ � แพงแก้วล้อม รอบปราสาทประธานและบรรณาลัย ด้านหน้าสร้าง เป็นอาคารโคปุระเชื่อมกับแนวก�ำแพง นอกก�ำแพง แก้วด้านทิศตะวันออกเฉียงเหนือมีสระน�้ำกรุด้วย ศิลาแลง ๑ สระ ซึ่งอโรคยาศาลทุกแห่งล้วนสร้าง เช่นเดียวกัน พบโบราณวัตถุที่เป็นพระพุทธรูปนาคปรก ขนาดหน้าตักกว้าง ๑๒ นิ้ว ๒ องค์ ต่อมามีการ ขุดแต่งและบูรณะใน พ.ศ. ๒๕๓๓ พบศิลาจารึก เก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติมหาวีรวงศ นครราชสีมา ซึ่งยังไม่ได้อ่านแปล แต่รูปแบบน่า จะเป็นจารึกอโรคยาศาลที่มักพบประจ�ำในอโรคยา ศาลและมีเนื้อความคล้ายคลึงหรือเกือบเหมือนกัน แท่นหินบดยา ชิ้นส่วนประติมากรรมหินทราย และ ทับหลังรูปพระพุทธรูปนั่งปางสมาธิในซุ้มเรียงเป็น แถว ๔ องค ข้ อ สั ง เกตจากที่ ตั้ ง ของปราสาทที่ เ ป็ น อโรคยาศาล มักเลือกสร้างขึ้นในชุมชนที่รุ่งเรือง ในระดับเมืองและด�ำรงอยู่แต่เดิมมานานก่อนหน้า รัชกาลพระเจ้าชัยวรมันที่ ๗ แล้ว สร้างขึ้นเพื่อ เฉลิมพระเกียรติกษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่พระองค์นี้ โดย เลือกที่จะสร้างให้ไกลออกมาจากชุมชนดั้งเดิมใน ระยะที่เหมาะสมแทบทุกแห่งที่ปรากฏในภาคตะวัน ออกเฉียงเหนือ และเป็นพระมหากรุณาของพระองค ที่จะเลือกสร้างอโรคยาศาลพระราชทานแก่บ้าน เมืองต่างๆ อันเป็นที่สถานพักฟื้นพยาบาล ซึ่งมีทั้ง ต�ำรายา พระพุทธรูปต่างๆ อันเป็นทั้งศาสตร์ใน การรักษาและความเชื อ ่ ความศรัทธารวมอยู ด ่ ว ้ ยกัน