ในมัณฑละแห่งศรีจนาศะ ละโว้ /ศรีเทพ /เสมา ในมัณฑละแห่งศรีจนาศะ ละโว้ / ศรีเทพ / เสมา | Page 67

มีต้นน�้ำจากแนวเทือกเขาล�ำพญากลางไหลขนาน ไปกับล�ำตะคองไปรวมกับล�ำน�้ำมูลอีกทอดหนึ่งท บ้านท่าช้าง จากเมืองเสมาเส้นทางโบราณสามารถ เดิน ทางผ่านคลองยางลงไปที่ล�ำพญากลาง ไป ทางท่าหลวงผ่านช่องสาริกาเข้าสู่พื้น ที่ราบภาค กลางได้ โดยไม่ต้องผ่านดงพญาไฟปลายป่าเขา ใหญ่ ท างแก่ ง คอยไปเข้ า ปากเพรี ย วหรื อ เมื อ ง สระบุรี ซึ่งมาเปลี่ยนชื่อจากพระด�ำริในพระบาท สมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัวในรัชกาลที่ ๔ ให้เป็น ดงพญาเย็นแทน เส้นทางผ่านช่องดงพญาไฟนี้ใช้เป็นเส้นทาง รถไฟที่จะเชื่อมมณฑลนครราชสีมาได้ใกล้สุด เขา ใหญ่-ดงพญาไฟคือส่วนหนึ่งของปลายเทือกเขา พนมดงเร็กทางตะวันตก เรียกว่าดงพญาไฟเพราะ เส้นทางล�ำบาก ก่อนมีทางรถไฟต้องใช้การเดินเท้า ไต่ไปตามไหล่เขาบ้าง เดินไปตามสันเขาบ้างใช้เวลา ถึงสองคืนกว่าจะผ่านไปถึงแก่งคอยเพื่อไปยังเมือง สระบุรีได้ โดยไม่สามารถใช้เกวียนข้ามช่องเขาจุดน ได้แต่อย่างใด เมื่อพ้นดงพญาไฟแล้วจึงถึงปากช่อง ซึ่งเป็นแนวขอบที่ราบสูงยกตัว ต้องผ่านเมืองด่าน ที่เรียกว่า “นครจันทึก” ซึ่งเป็นแหล่งแร่ทองแดงท ถลุงมาใช้งานราชการในครั้งรัชกาลที่ ๓ สร้างพระ ประธานวัดราชนัดดาฯ วัดเฉลิมพระเกียรติ และ พระในรัชกาลอื่นๆ พ้นจากจันทึกจึงเข้าลาดบัวขาว สีคิ้ว บ้านสูงเนิน และบ้านโคราชเก่าตามเส้นทาง รถไฟ ไปสู่หัวเมืองต่างๆ ได อนึ่ง นครจันทึก เป็นเมืองด่านด้วยถูกเรียก ว่า “ด่านจันทึก” โดยในสมัยต้นกรุงฯ มีการอพยพ ผู ค ้ นจากหัวเมืองทางเหนือชาวยวนเข้ามาประจ�ำเฝ้า เมืองด่านแห่งนี้ เมื อ ่ สร้างเส้นทางรถไฟสถานีจ น ั ทึก กลายเป็นที จ ่ ดจ�ำ เมื อ ่ ตั ง ้ อ�ำเภอจันทึกที ว ่ า ่ การอ�ำเภอ อยู่ย่านหนองบัวต�ำบลลาดบัวขาว ใน พ.ศ. ๒๔๔๔ ผู้คนจึงยังสับสนระหว่างสถานีจันทึกและตัวอ�ำเภอ จันทึกซึ่งอยู่คนละที่ ต่อมาอ�ำเภอย้ายมาตั้งที่บ้าน สีคิ้ว จึงเปลี่ยนชื่อเป็นอ�ำเภอสีคิ้วแทนอ�ำเภอจันทึก เมื่อ พ.ศ. ๒๔๘๒ และที่ น ่ า สนใจอี ก ประการคื อ พบจารึ ก ท เรียกว่า “จารึกวัดจันทึก” ซึ ง ่ ถูกน�ำมาเก็บรักษาไว้ท ปรางค์นางผมหอม อยู่ในบริเวณเชิงเขาของลำ�นารายณ์ใกล กับลำ�สนธิก่อนขึ้นเขาทางช่องสำ�ราญและเขาพังเหยสู่ที่ราบสูง โคราช ปราสาทอิฐฐานและยอดเป็นหินทรายนี้อายุในราวพุทธ ศตวรรษที่ ๑๖ มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธ 67